Күзгі жапырақтардың қызыл мен алтын түстері әлі де болса жаңа ғана көріне бастаған. Алайда маусымның қашан келетінін күнтізбеге қарап дөп басып айту әрдайым мүмкін бола бермейді. Енді Ағылшын орманы (Forestry England) ұйымы адамдарды ормандардың түсінің өзгеруін бақылауға көмектесуге шақырып отыр. Бұл бастама ел бойынша күздің қашан және қалай келетіні туралы деректер жинауға мүмкіндік береді, деп хабарлайды infohub.kz сайты.
«Күзгі жапырақты бақылау» атты азаматтық ғылым жобасы адамдарды Ағылшын орманының жаңа күзгі түс трекерін пайдаланып, «күзгі бақылаушы» болуға шақырады. Қатысушылар орманға барған кезде кездестірген ең көп таралған жапырақ түсін тіркей алады немесе бук, ат каштаны, емен, шетен және күміс қайың сияқты нақты ағаш түрлерінің жапырақ реңктерін іздей алады.
Алдағы апталарда және келешек жылдары жиналған бақылаулар арқылы елдің ормандарына жауапты Ағылшын орманы күзгі түстің уақыты мен дамуы аймақтарға, мекендеу орталарына және ағаш түрлеріне қарай қалай өзгеретіні туралы жалпы көрініс жасауды көздейді.
Ағылшын орманының мәлімдеуінше, алғашқы бақылаулар күз әлі бастапқы сатысында екенін көрсетеді: көптеген хабарламада орман шатыры жасыл түсте. Алайда Вустерширдегі Уайр орманында, Шропширдегі Хоумонд-Хиллде және Чеширдегі Деламер орманында сары және қызғылт сары жапырақтар тіркеліп қойған.
Күміс қайың мен бук — түсін бірінші болып өзгертетін түрлердің қатарында, ал емен елдің көп бөлігінде әзірге басым түрде жасыл күйінде қалып отыр.
Күздің уақытына күндізгі жарық, температура, жауын-шашын, топырақ ылғалдылығы және жекелеген ағаштардың денсаулығы сияқты факторлар әсер етеді. Ағылшын орманы биылғы аса ыстық әрі құрғақ жаз кейбір ағаштардың жапырағын әдеттегіден ерте түсіруіне себеп болғанын айтты.
Климат дағдарысынан туындаған бұл жағдайлардың жалпы күзге қандай әсер ететінін айту әлі ерте, өйткені маусымның қалай дамитынын алдағы апталардағы ауа райы анықтайды.
Ағылшын орманының орман шаруашылығы жөніндегі кеңесшісі Крис Соренсонның айтуынша, Ұлыбританиядағы аса ыстық жаз биылғы жылды бақылау үшін ерекше қызықты етті. «Кейбір ағаштар жапырағын ерте түсірді, бірақ әлі де күз алда», — деді ол. «Біз адамдарды сыртқа шығып, айналасындағы ағаштарға мұқият қарап, оны бақылауға көмектесуге шақырамыз».
Түстердің өзгеруі — жапырақты ағаштардың қысқа дайындалу процесінің бір бөлігі. Күндер қысқарып, температура төмендегенде ағаштар хлорофилл — жапырақтағы жасыл пигментті өндіруді тоқтатады, сөйтіп жапырақта бұрыннан бар сары және қызғылт сары пигменттер көріне бастайды. Кейбір түрлер қызыл пигменттерді де өндіреді.
Өзгерудің уақыты мен қарқындылығы түрлер мен орындарға қарай айтарлықтай өзгеруі мүмкін, сондықтан ел бойынша жиналған бақылаулар күздің жылдан жылға қалай дамитынын түсінуге пайдалы.