Америкалық ғарыш агенттігінің «Аполлон-11» миссиясын Айға сәтті қондыруға мүмкіндік берген бағдарламалық жасақтаманы әзірлеген информатик Маргарет Хэмилтон 90 жасында дүниеден өтті. Бұл туралы оның бұрынғы жұмыс берушісі — Массачусетс технологиялық институты (MIT) растап, ол 30 қыркүйекте қайтыс болғанын хабарлады, деп жазады infohub.kz сайты.

MIT өз мәлімдемесінде: «Хэмилтонды пионер деп атау, оны заманынан озық деп айту — тым жеңіл баға болар еді», — деп атап өтіп, ол бағдарламалық инженерия кең таралмай тұрған кезде осы саланың маманы болғанын мойындады.

Хэмилтон MIT-те 1959 жылдан 1970 жылдардың ортасына дейін жұмыс істеп, Бағдарламалық инженерия бөлімін басқарды. Дәл осы бөлімде ол инженерлер тобын бастап, НАСА-ның «Аполлон-11» жобасы үшін ұшу кезіндегі барлық борттық бағдарламалық жасақтаманы жазып, сынақтан өткізді. Бұл бағдарлама АҚШ астронавттары Нил Армстронг пен Базз Олдриннің Айға қауіпсіз қонуын қамтамасыз етті. «Мені бұл идеяның өзі де, оның бұрын-соңды жасалмағаны да қызықтырды. Мен қосылған алғашқы бағдарламашы әрі олар жалдаған алғашқы әйел болдым», — деп әңгімелеген ол 2019 жылы Guardian газетіне.

1969 жылы тарихи «Аполлон-11» Айға қонар сәтте борттық компьютер дабыл көтеріп, қателік туындағанын білдірді. Қате компьютердің шамадан тыс жүктелгенін анықтады, сондықтан күрделі қону сәтсіз аяқталуы мүмкін деп қауіптенді. Алайда Хэмилтон мен оның командасы мұндай жағдайды алдын ала ойластырып, «басымдыққа негізделген бағдарламалық жасақтама» жасаған еді. Ол фондық тапсырмаларды тоқтатып, ең маңыздысына — Айға қонуға — басымдық берді, деп хабарлайды MIT.

Команданың атақты бағдарламалық инженериясы 1969 жылы түсірілген суретте мәңгілікке қалды: онда Хэмилтон өзінің қасында биіктеп тұрған басып шығарылған кодтар үйіндісінің жанында тұрған.

2016 жылы Барак Обама Хэмилтонның өмірлік еңбегін ғылым мен ғарыш сапарына қосқан үлесі үшін Президенттік бостандық медалімен марапаттады. Сол кезде Обама Хэмилтон «адамзатты ғарышқа жіберуге көмектескен, есімі аталмаған әйелдер ұрпағының символы» екенін айтқан.

1936 жылы Индиана штатында дүниеге келген Хэмилтон 1955 жылы Мичиган университетінде математиканы оқыды, кейін Эрлхэм колледжіне ауысып, 1958 жылы математика бакалавры дәрежесін алды. Бір жылдан кейін күйеуімен бірге Массачусетс штатының Бостон қаласына көшіп, күйеуінің заңгерлік білім алуын қолдау үшін MIT-те жұмысқа тұрды.

1970 жылдардан бастап Хэмилтон өз білімін пайдаланып, жеке бағдарламалық бизнесін ашты, соның ішінде әлі күнге дейін Массачусетсте орналасқан Hamilton Technologies компаниясы бар.

«Біз оның қайтыс болғанына қайғырып отырмыз, бірақ ұзақ өмірі бойы оның ерекше жетістіктерін атап өту мүмкіндігіне ризамыз», — делінген Эрлхэм колледжінің әлеуметтік желідегі мәлімдемесінде. «Оның пионерлік рухы мен ғажайып мұрасы Эрлхэм түлектерінің ұрпақтарын шабыттандыра береді», — деп жазылған мәлімдемеде.

MIT мәліметінше, Хэмилтонның артында қызы, күйеу баласы, екі немересі және төрт шөбересі қалды.