18 шілдеде Малидің солтүстігіндегі Анефис қаласы маңында Мали армиясы мен Ресейдің Африка корпусының (бұрынғы Вагнер тобы) бірлескен керуеніне жасалған шабуылда кемінде 50 малилік сарбаз қаза тапты. Бұл – жай ғана кезекті шегініс емес; ол Малидегі қарулы топтардың үйлесімділігі артқанын көрсетіп, әскери үкіметтің қауіпсіздік стратегиясының шектеулерін ашады, деп хабарлайды infohub.kz сайты.
Мали әскери күштері шабуылды растап, қарсы әрекеттер басталғанын хабарлады. Африка корпусы кейін шабуылға қатысқан жауынгерлерге қарсы дрон соққылары көрсетілген видео жариялады. Бұл шабуыл сәуір айынан бері солтүстік Малиде жүргізіліп жатқан үйлестірілген операциялардың соңғысы болды.
Неліктен бөлінісшілер мен исламшыл қарулы топтар бірігіп соғысуда? 18 шілдедегі шабуылды Азавад азаттық майданы (FLA) – негізінен туарег бөлінісшілерінің коалициясы – және Сахельдегі Әл-Қаидаға қатысты «Жамағат Нусрат әл-Ислам уәл-Муслимин» (ЖНИМ) бірлесіп жауапкершілік алды. Бұрын мұндай ынтымақтастық екіталай еді, өйткені олардың ұзақ мерзімді саяси мақсаттары әртүрлі. FLA солтүстік Малиге кең автономия немесе тәуелсіздікке ұмтылса, ЖНИМ аймақта өзінің ислам заңына негізделген басқару орнатуды мақсат етеді.
Қарулы қақтығыс орны мен оқиға деректері мониторингі (ACLED) батыс Африка бойынша аға сарапшысы Эни Нсайбияның айтуынша, мұның себебі ортақ идеология емес, ортақ жау. Нсайбия: «Туарег бастаған бөлінісшілер мен ЖНИМ қазір бірге соғысады, өйткені олардың ортақ жауы – Мали армиясы және олардың Африка корпусындағы ресейлік серіктестері. Осылайша олар бір-бірінің күшін еселейді, ресурстарын біріктіріп, жауға қарсы тиімді әрекет етеді. Идеологиялық айырмашылықтарға қарамастан, бұл топтарды туыстық байланыстар біріктіреді және оларды «жердің ұлдары» деп санайды, ата-баба жерін шапқыншылардан қорғайды», – деді.
Мали әскерилері үшін бұл ынтымақтастық шабуылдарды болжауды қиындатып, тойтаруды қиындатады. Топтар жергілікті білім, адам ресурсы мен операциялық тәжірибені біріктіріп, өз мақсаттарын көздейді. Әскери үкіметтің 2015 жылғы Алжир бітім келісімінен бас тартуы, БҰҰ-ның Малидегі тұрақтандыру миссиясының (МИНУСМА) шығарылуын талап етуі және Ресеймен әскери ынтымақтастықты тереңдетуі қақтығысты өзгертті. Бейбіт келісімнің күйреуі Бамако мен солтүстік қарулы топтар арасындағы қарым-қатынасты реттейтін тетіктердің бірін жойды.
Бұл бетбұрыс сәуір айында елдің бірнеше бөлігінде бір мезгілде жасалған үйлестірілген шабуылдар кезінде айқын көрінді. Анефис маңындағы соңғы ұрыстар одақтың бір уақытта операция жүргізуге ғана емес, стратегиялық маңызды әскери позицияларға қысымды ұстауға қабілетті екенін көрсетті. Келіссөздер тоқтап, әскери қақтығыс басым стратегияға айналғанда, бұрын бәсекелес болған қарулы топтар ұрыс даласында ынтымақтасуды тиімді деп табады.
Ресей Мали соғысының барысын өзгертті ме? Вагнер тобын ауыстырған Африка корпусы Мали армиясының маңызды серіктесіне айналды. Оның қызметкерлері малилік күштермен бірге жауынгерлік қолдау көрсетсе, ресейлік дрондар мен ұшақтар армияның барлау және соққы мүмкіндіктерін кеңейтті. Батыс Африка және Сахель бойынша аймақтық сарапшы Ниму Принсевил: «Ресей әлсіреп бара жатқан Мали армиясын нығайтуға көмектесті және оған ұрыс даласында көбірек қолдау көрсетті. Бірақ бұл шабуыл, сондай-ақ Кидалдың бұрын басып алынуы Кремльдің әскери қолдауы жалпы жағдайды өзгертпегенін көрсетеді. Қақтығыстың географиялық және идеологиялық өлшемдері хунта үшін қиын болып отыр», – деді. Армия 2023 жылдың қарашасында туарег көтерілісшілері он жылға жуық ұстаған солтүстіктегі Кидал қаласын басып алды, бірақ туарегтер мен одақтас жауынгерлер биыл сәуірде қаланы қайтарып алды.
Қорытынды: Мәскеудің әскери қолдауы армияның ұрыс қабілетін нығайтқанымен, зорлық-зомбылықты тудыратын саяси, басқару және қауіпсіздік жағдайларын шеше алмады. Соңғы операциялар бұл бағалауды растайды: солтүстік Мали арқылы өтетін керуендер жиі шабуылға ұшырайды, әсіресе Гао, Анефис және басқа әскери позициялар арасындағы жолдар. Ресейдің қолдауына қарамастан, әскери жабдықтау желілерінің осалдығы ашық күйде қалуда. Батыс қауіпсіздік серіктестерінен бас тарту қолжетімді көмек түрін өзгертті: Африка корпусы жауынгерлік қабілетті арттырса, МИНУСМА-ның кетуі солтүстік Малиде логистика, бақылау және барлау қолдауын көрсететін халықаралық қатысуды тоқтатты. Нәтижесінде армия тікелей ұрыста тиімдірек болды, бірақ үлкен, шалғай аумақты бейімделгіш қарулы топтардан қорғауда әлі де қиналады.
Бамаконың стратегиясы өзін ақтады ма? 2020 жылы билікті басып алғаннан бері Малидің әскери үкіметі стратегиясын әскери күшке негіздеп, Батыс серіктестерімен ынтымақтастықты тоқтатып, Ресеймен қорғаныс байланысын нығайтты. Алайда Анефис маңындағы және солтүстік жеткізу жолдарындағы қайталанған шабуылдар ұрыс даласындағы өлшенетін жетістіктердің ұзақ мерзімді стратегиялық бақылауға айналмағанын көрсетеді. Неғұрлым маңыздысы, әртүрлі мақсаттағы қарулы топтардың ынтымақтастығы Бамако стратегиясы олардың бейімделуіне және қақтығысты өзгертуіне жол бермегенін көрсетеді.
Бұл кең Сахельге не әкелуі мүмкін? Анефис шабуылының салдары Малиден тыс жерлерге де таралады. Әл-Қаидаға қатысты ЖНИМ Мали, Буркина-Фасо және Нигерде жұмыс істейді, ал ұрыс Сахельдің орталығында жалғасуда. Дамып келе жатқан ұрыс алаңы Сахель мемлекеттері одағы (AES) үшін де сын болып табылады. AES әскери ынтымақтастықты кеңейтуге қарамастан, оның мүшелері тұрақты қарулы зорлық-зомбылыққа тап болып отыр. Одақ ұжымдық қауіпсіздікті күшейту үшін құрылған, бірақ үйлестірілген шабуылдар үкіметтер арасындағы ынтымақтастыққа қарулы топтардың да бейімделгіш ынтымақтастығымен жауап беретінін көрсетеді. Сонымен қатар, Малидің Батыс Африка мемлекеттерінің экономикалық қоғамдастығынан (ЭКОВАС) шығуы қауіп-қатерге тап болған көршілес елдермен аймақтық үйлестіру мүмкіндіктерін азайтты. Егер FLA-ЖНИМ серіктестігі ұзаққа созылса, бұл Сахельдің басқа бөліктерінде де ұқсас тактикалық ынтымақтастықты ынталандырып, ұлттық шекарадан асатын қарулы топтарды ұстауды қиындатуы мүмкін. Атын атамауды сұраған нигерлік қауіпсіздік сарапшысының айтуынша: «AES біздің қауіпсіздігіміз ақыры өз қолымызда дегенді білдіруі керек еді. Бірақ Мали қансыраса, Нигер де қансырайды, өйткені сол керуендерге шабуыл жасайтын қарулы топтар AES-ті де, ЭКОВАС-ты да мойындамайды. Біз сенімсіз серіктестерді сенімсіз басқаларға ауыстырдық, ал соғыс әлі де оңтүстікке қарай жылжуда». FLA мен ЖНИМ арасындағы тактикалық серіктестіктің ұзаққа созылатыны белгісіз. Бірақ Анефис шабуылы Малидің қауіпсіздік стратегиясы өзгерген сайын, қарулы топтардың да бейімделіп, салдары Мали шекарасынан асып кетуі мүмкін екенін көрсетеді.