Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі кеңесінің арнайы баяндамашысы Бен Саул АҚШ-тың Тынық мұхиты мен Кариб теңізінде есірткі тасымалдады деген күдікпен қайықтарға соққы беруі «адамзатқа қарсы қылмыс» болуы мүмкін деген қорытындыға келді, деп хабарлайды infohub.kz сайты.
2025 жылдың қыркүйегінен бастап теңіз арқылы АҚШ-қа есірткі жеткізілуін тоқтату мақсатында жасалған бұл соққылар 230-нан астам адамның өмірін қиды. Соңғы шабуыл сенбі күні Кариб теңізінде төрт адамды өлтірді.
БҰҰ-ның өзі, бірнеше құқық қорғау ұйымдары, заңгерлер мен халықаралық құқық сарапшылары бұл бомбалауды бұған дейін де «соттан тыс өлтіру» деп сипаттаған болатын. Алайда арнайы баяндамашы Бен Саул одан әрі барды.
Саул жексенбі күні түнде әлеуметтік желіде жариялаған және алғаш рет BBC хабарлаған қысқаша жазбасында бұл шабуылдардың «сериялық соттан тыс өлтірулер» ғана емес, сонымен қатар «өмір сүру құқығын бұзатынын, ұлттық немесе жеке өзін-өзі қорғау, халықаралық гуманитарлық құқық, халықаралық теңіз құқығы, есірткіге қарсы конвенциялар немесе халықаралық терроризмге қарсы құқық тұрғысынан негізсіз екенін» жазды.
Ол сондай-ақ: «Хабарланған 68 шабуылдың 223 адамды өлтіргені халықаралық әдет-ғұрып құқығы бойынша адамзатқа қарсы қылмыс — кісі өлтіру болып табылады деп сенуге негізді себептер бар», — деп қосты.
Баяндамада АҚШ-тың 223 адамды өлтірген 68 шабуылы көрсетілген. Бұл сандардың қаншалықты жақында жаңартылғаны белгісіз. Вашингтондағы Латын Америкасы жөніндегі кеңсе сияқты ұйымдардың есептеуінше, 66 шабуылда 234 адам қаза болған.
Шабуылдарды үйлестірген АҚШ-тың Оңтүстік қолбасшылығы сенбі күні анық емес бейнежазбамен бірге «Кариб теңізіндегі белгіленген есірткі тасымалдау маршруттары бойынша жүзіп келе жатқан жылдам қайыққа өлімге әкелетін кинетикалық соққы жасағанын» хабарлады. «Расталған барлау деректері кеменің есірткі тасымалдауға белсенді қатысып жатқанын анықтады. Операция төрт есірткі террорисін өлтірді», — делінген хабарламада.
Осындай шабуылдар туралы хабарламаларда әдетке айналғандай, АҚШ құрбандардың кім екенін атамады және олардың есірткі тасымалдауға қатысын растаған барлау деректері туралы ешқандай мәлімет бермеді.
Саулдың баяндамасы Дональд Трамптың Конгресс алдында айтқан, соққылар «белгіленген террористік ұйымдарға» қарсы «өзін-өзі қорғау» болып табылады деген тұжырымын жоққа шығарады.
Арнайы баяндамашы экипаждардың «әскери қаруланбағанын және АҚШ-қа қарсы әскери шабуыл жасау ниеті мен қабілеті болмағанын» жазды.
«Тіпті шабуылға ұшыраған кемелер мен экипаждар террористік деп тіркелген қылмыстық топтардың мүшелері болса да, мұндай ұйымдар АҚШ-қа қарсы өзін-өзі қорғау құқығын тудыратын ешқандай «қарулы шабуыл» жасаған жоқ», — деп қосты ол.
АҚШ Мемлекеттік департаменті пікір сұрауға әзірге жауап берген жоқ.
Трамп жақында бомбалау теңіз арқылы АҚШ-қа келетін барлық заңсыз есірткінің 97%-ын тоқтатты деп мәлімдегенімен, қолда бар деректерге сәйкес, шабуылдар АҚШ-қа келетін кокаин көлеміне ешқандай әсер еткен жоқ.
Журналистер мен құқық қорғау топтары құрбандардың кейбіреуін анықтай алды. Олардың көбі жазықсыз болған, ал қылмыстық әрекетке қатысы бар деп күдіктелгендері есірткі желілеріндегі ең болмағанда төмен дәрежелі қатысушылар еді.