Гавай аралдарындағы Молокаи аралының тұрғыны Гавайилоа Моуат алғашында иттің үргенін естіп, сыртқа жүгіріп шыққанда, бұл мысық шығар деп ойлаған. Бірақ 31 мамыр күні түнде оның ауласында жылдық итбалық пайда болды. Бұл — RU99 деп аталатын гавайлық монах итбалығы, ол кейіннен Моуаттың үйіне бірнеше рет оралды. Моуаттың әлеуметтік желідегі 14 мыңнан астам жазылушысы бар парақшасында итбалық туралы жазбалары жергілікті тұрғындардың пікірін өзгертуге көмектесуде, деп хабарлайды infohub.kz сайты.
Молокаи аралында итбалықтарға қатысты қате ақпарат тарағандықтан, кейде оларды әдейі өлтіру жағдайлары кездеседі. Жергілікті белсенділер Моуаттың итбалық туралы жазбалары қоғамның көзқарасын өзгертуге ықпал етіп жатқанын айтады. Жеті жыл бойы итбалықтар туралы деректер жинаған ерікті Лиз Кэмпбелл: «Ол бұл түр үшін менен де көп жұмыс істей алады. Менің байқағаным, оның арқасында адамдардың пікірі өзгерді», — дейді.
Бұл өзгерістер итбалықтарды қорғау үшін маңызды. RU99 пайда болғанға дейін бірнеше ай бұрын табылған RL80 атты итбалықтың денесінде оқ табылған еді. Бірақ сарапшылар оның оқтан емес, жақ сүйегінің сынуынан өлгенін анықтады. Бұл — 2023 жылы Молокаида итбалықтардың өлтірілуінен кейінгі күдікті өлімдердің бірі. Сенбіде тағы бір итбалықтың өлексесі табылды, бірақ оның өлім себебін анықтау мүмкін болмай тұр.
Молокаи тұрғындарының итбалықтарға деген көзқарасы күрделі. Итбалықтар жойылып кету қаупінде тұрған түр, олардың саны небәрі 1600-дей. Жергілікті тұрғындардың көбі аңшылық пен балық аулауға тәуелді, сондықтан кейбір балықшылар итбалықтарды бәсекелес деп санайды. Моуат бұл қате түсінік екенін айтады: «Итбалықтар инвазиялық түрлерді де жейді, сондықтан олар теңіз экожүйесіне пайдалы».
RU99 алғаш рет Моуаттың ауласына келгенде, ол не істеу керектігін білмеген. Бірақ кейін итбалықтардың тарихын зерттеп, оларды қорғауға бел буды. Ол итбалыққа «Лино-бой» деген ат қойды, өйткені оның ресми аты — Намакаʻелеʻōлино. Моуаттың айтуынша, итбалық оның ауласындағы бетонға ұйықтау үшін келеді, өйткені ол итбалық ауруханасында бетонда өскен.
Молокаида итбалықтарға қатысты пікірлер біртіндеп өзгеріп келеді. Кейбір тұрғындар оларды қабылдап, қорғауға дайын. Моуат: «Біздің міндетіміз — осы жануарларды қорғау», — дейді. Кэмпбелл итбалықтар мен жергілікті тұрғындар арасындағы байланыс күшейіп келе жатқанын айтады: «Бұл арал итбалықтар үшін ең жақсы орынға айналады деп сенемін».