Швейцария мұздықтары 2026 жылы мұз массасының рекордқа жуық жоғалтуына ұшырады. Жаңа деректер бойынша, жазғы аптап ыстық Альпі шыңдарына айтарлықтай зиянын тигізді. Соңғы 12 айда елдегі қалған мұздық мұзының 5 пайыздан астамы жоғалды, ғалымдар мұны «ерекше жағдай» деп бағалап отыр, деп хабарлайды infohub.kz сайты.

Мамандар мұндай жылдам еруді климат өзгерісінің қарқынын ескерсек, таңғаларлық жағдай емес деп ескертеді. Алайда ол алдағы онжылдықтарда ауыл шаруашылығы, су электр энергетикасы және көлік үшін су қорына қауіп төндіруі мүмкін.

Мұздық мұзының жоғалуы тау беткейлерінің тұрақтылығын бұзып, кейбір жерлерде көшкін қаупін арттырады. Тіпті шектен тыс жағдайда бұл тасқын суға әкелуі мүмкін — тамыз айында Непалда осындай жағдай орын алған.

Ол оқиғаға бірнеше фактор әсер етті: тау жынысы мен мұздық мұзының үлкен бөлігі құлаған кезде басталды. Алайда ғалымдар ұзақ мерзімді мұздық жұқаруы мен тоң топырақтың еруі қауіпті күшейткен болуы мүмкін дейді.

Осы соңғы есептің елеулі тұжырымы — Швейцария мұздықтарының кішіреюі емес (қазіргі жылыну жағдайында бұл күтілетін құбылыс, оған ең алдымен қазбалы отын шығарындылары себеп), мұздың еру қарқынының өзі. Жақында ғана Альпідегі мұздықтанушылар бір жылда мұздың 2 пайызының жоғалуын «шектен тыс» деп санайтын. Биыл шамамен 5,5 пайызы жоғалды.

«Бұл шынымен апатты жағдай», — дейді есепті дайындаған Glacier Monitoring Switzerland ұйымының директоры Матиас Хусс.

Ең қауіпті тұжырымдардың бірі — зерттеушілердің температурасы ең төмен, әдетте қармен қапталған биік белдеулердегі өлшеу нүктелерінде байқағаны. Теңіз деңгейінен 3 500 метр биіктікте де жаз соңында қар қалмағаны анықталды.

«Кейбір мұздықтарда ең биік нүктеде төрт метр мұз жоғалғанын көрдік. Ал жылдың осы мезгілінде ол жер бірнеше метр қысқы қармен қапталуы тиіс еді», — дейді Glacier Monitoring Switzerland ұйымынан Хусс.

Қар — мұздықтың азығы іспетті. Тұрақты жағдайда оның бір бөлігі уақыт өте келе мұзға айналар еді. Алайда жаздан қар аман қалмаса, ол төменгі, жылырақ белдеулерде еруден жоғалған мұздың орнын толтыра алмайды. Мұздық азықсыз қалып, кішірейеді де, ақыры жойылады.

«Мұздықтар күрделі, өйткені олар жоғарыда масса жинап, төмен қарай ағады, мұнда физика көп», — деп түсіндірді Маусьон.

«Бірақ қарапайым түрде айтсақ, қазір біз көріп отырғанымыз — тоңазытқыштан мұз текшесін алып шыққандай, ол көз алдымызда еріп барады».

Ғалымдар климат қазір көптеген Альпі мұздығының өмір сүруі үшін тым жылы деп отыр. Шығыс Швейцариядағы Платтальва сияқты кейбір мұздықтар әлдеқашан жойылып кеткен.