Могадишу радиосының мұрағатындағы мыңдаған магниттік таспалар мен бобиналарды цифрландыру және сақтау жұмыстары жүргізілуде. Шамамен 400 000 сағаттық аудиожазбаны қамтитын бұл жинақ 1950 жылдардан бергі Сомали тарихының куәсі. Таспалардың бүлінуіне жол бермеу үшін арнайы топ жұмыс істеуде, деп хабарлайды infohub.kz сайты.
Архивариус Әбдіқадыр Гееди Роблех ескі таспа ойнатқышқа бобинаны іліп, компьютерге қосып, әр таспаның мазмұнын жазып алады. Ол шағын топпен бірге 400 000 сағатқа жуық хабарларды цифрландыруға тырысуда. «Бұл — әлемдегі ең үлкен сомали тіліндегі музыка, мәдениет, драмалар және басқа да материалдар қоймасы, бірақ қазір ол түрмедей қоғамнан жабық. Біз оны сақтап, болашақта халыққа ашуға тырысамыз», — дейді Роблех.
2026 жылдың маусым айының басында Сомалидің ақпарат министрлігі мен БҰҰ-ның Білім, ғылым және мәдениет ұйымының (ЮНЕСКО) Шығыс Африкадағы аймақтық бюросы архивариустарды семинарға жинады. Мақсат — мұрағатты ЮНЕСКО-ның «Әлем жады» бағдарламасына енгізу. ЮНЕСКО-ның аға ресми өкілі Гильерме Канела: «Бұл білімді қорғау тек Сомали үшін емес, барлығына маңызды», — деді.
1951 жылы итальяндық отар кезінде құрылған Могадишу радиосы алғашында итальян және сомали тілдерінде хабар таратқан. Кейін суахили, оромо, ағылшын, араб тілдерінде де қызмет көрсеткен. Ол Шығыс Африкадағы ең ықпалды дауыстардың бірі болды. 1990 жылдардағы азамат соғысы кезінде мұрағат тоналудан сақталып қалды — полиция полковнигі Әбшир Хаши Әли оны қорғау үшін өз өмірін қатерге тікті.
Сараптама көрсеткендей, шамамен 45 000 таспа мен бобинаның 85 пайызы әлі де ойнатылады, бірақ әрбір оныншы таспа ескірген, ал 5 пайыздан астамы жойылған немесе қатты зақымдалған. Кейбір таспалар 2018 жылғы өрттен, басқалары 1992 жылғы шайқастар кезінде жоғалған.
Миннесота университетінің тарихшысы Иман Мұхаммед: «Могадишу радиосы тәуелсіздіктен кейінгі Сомалидегі ең ірі медиа мекеме болды. Қоғамда ауызша сөйлеу дәстүрі басым болғандықтан, радио адамдарды біріктіруде ерекше рөл атқарды», — дейді. Бұрынғы журналист Хасан Дахир: «Оның ауқымы соншалық, көшпелі малшылар да Вьетнам соғысы мен АҚШ-тағы азаматтық қозғалыс туралы хабарларды тыңдады», — деп еске алады.
Могадишу радиосы Сиад Барре кезінде мемлекеттік идеология құралына айналды. Ол ұлттық және отаршылдыққа қарсы мазмұндағы бағдарламалар таратты. Радио сомали тіліндегі сауаттылық науқанын қолдап, 1972 жылы жаңа сомали әліпбиін таратуға үлес қосты. Сондай-ақ Эфиопияның маргиналды этникалық топтарына арналған алғашқы радиохабарларды жасады.
1991 жылы орталық үкімет құлағаннан кейін радио өзінің бұрынғы ықпалын жоғалтты. Қазір ол шетел тілдеріндегі бағдарламаларының көпшілігінен айырылды. 2021 жылы радионың сол кездегі директоры Әбдіғазиз Мұхамед Гуледті әл-Шабаб тобы өлтірді. Цифрландыру жұмыстары қарқынды жүрсе де, қазіргі уақытта мұрағаттың тек 10 пайызы ғана цифрланған.