Батыс Жағалаудағы палестиналық Умм әл-Хайр ауылының тұрғындары Израиль әскері мен қоныстанушыларының күн сайынғы қысымын сезінуде. Бұл туралы infohub.kz сайты хабарлайды.
Масафер Йатта ауылдық бірлестігіне кіретін Умм әл-Хайрда жаңа заңсыз қоныстанушы бекетінің пайда болуы жергілікті халықтың өз жерінен ығыстырылуының соңғы дәлелі. Салем мен Ихлас әл-Хатэлин сегіз баласымен қарапайым темір үйде тұрады. Олардың үйін қоршаған жер егін және жайылым үшін пайдаланылатын. Бірақ өткен жылдың қыркүйегінде құрылған заңсыз бекет – жақын маңдағы Кармель қонысының кеңейтілуі – дәл сол жерге, үйден небәрі 20 метр қашықтықта орналасты.
Ихлас бұрынғы таңғы тәртібін еске алады: үй жануарларын қорадан шығарып, тамақ пен су беріп, сауып, жайылымға жіберетін. Қазір бұл мүмкін емес. Жаңа бекеттің кесірінен қораға жету қиындап, кейде мүлде мүмкін болмай тұр. Ихластың айтуынша, отбасына алғашқы төрт күн қораға кіруге тыйым салынып, кейін бір рет әскердің қадағалауымен малға жем-су беруге рұқсат етілген. Бұдан кейін тағы екі күн қораға кіруге болмайды. Осындай үзік-үзік кіру рұқсаты жалғасуда, шілде айында малды тек үш рет тексеруге мүмкіндік болған. «Әр таң сайын қойым тірі ме деп қараймын. Тек оларға жетіп, бұрынғыдай күтім жасағым келеді», — дейді Ихлас.
Мал қана емес, дәретханаға да жету қиынға соғуда. Үйден бірнеше метр жерде орналасқан жеке құрылысқа қоныстанушылар шілде айының басында тікенді сымдар мен балалар ойын алаңының құралдарын қойып, кіруді қиындатқан. Израиль әскері дәретхана маңын жабық әскери аймақ деп жариялағаннан кейін жағдай одан сайын шиеленіскен. Отбасы, оның ішінде бір жасар сәби, көршінің дәретханасын пайдалануға мәжбүр, бірақ оған жету жолы қоныстанушы көліктері жүретін жолды кесіп өтуді қажет етеді. Өткен жылдың тамызында Ихластың бес жасар қызы Суар осы жолда көлік қағып, жарақат алған. Ихлас бұл тек дәретхана немесе мал мәселесі емес, отбасының өз үйінде қадірменді өмір сүру құқығы туралы екенін айтады. «Біз жерімізді тастап кетпейміз. Шатыр астында немесе ағаш түбінде тұруға тура келсе де, осында қаламыз», — дейді ол.
Умм әл-Хайр 2023 жылдың қазанынан бері, Израильдің Газадағы геноцидтік соғысы басталғаннан кейін, қоныстанушылардың шабуылдарының күшеюіне тап болды. Батыс Жағалаудағы израильдік шабуылдар да күшейді. Яһудей қоныстанушылары палестиналықтардың жерлерін тартып алуға ұмтылып, мемлекет тарапынан ешқандай қарсылықсыз, керісінше, үкіметтегі оңшыл қайраткерлер Итамар Бен-Ғвир мен Бецалель Смотрич сияқты саясаткерлердің қолдауымен әрекет етуде. Қоныстар Батыс Жағалау мен Шығыс Иерусалимде тез кеңейіп, палестиналық мемлекет құру үміті азаюда.
Өткен қазанда Израиль соты Умм әл-Хайр маңындағы заңсыз бекетті эвакуациялау туралы орган шығарғанымен, әскер бұл шешімді орындамағандықтан, күші жойылды. Жергілікті палестиналықтардың қоныстанушыларға қарсы тұруға шамасы жетпейді, өйткені олар қарулы қоныстанушылардың немесе әскердің зорлығына ұшырауы мүмкін.
Умм әл-Хайр ауылдық кеңесінің төрағасы Халил әл-Хатэлиннің айтуынша, соңғы жылдары қоныстардың кеңеюі, соның ішінде жаңа заңсыз бекеттердің құрылуы, қоныстанушыларға арналған жолдардың ашылуы және бар қоныстардың аумағын ұлғайту – бәрі палестиналық жерлерді тартып алуға негізделген. Нәтижесінде ауыл тұрғындарының мал саны 3000 бастан 700-ге дейін төмендеген, жайылымдық жерлерге қол жеткізу қиындаған. Сонымен қатар 1000-нан астам зәйтүн ағашы кесілген, 50 мың шаршы метр егістік жер тартып алынған, 14 үйге бұзу туралы бұйрық берілген. «Умм әл-Хайр халқы үшін өз жеріне қол жеткізбеу мүлік жоғалту ғана емес, бұл ұрпақтар бойы сақталған өмір салтынан айырылу», — дейді Халил.
Иерусалим заң көмегі және адам құқығы орталығының зерттеушісі Хишам әл-Шарбати ұйым Умм әл-Хайрдағы жағдайды жылдар бойы бақылап келе жатқанын, қоныстардың кеңеюімен бірге тұрғындардың қиындықтары күшейгенін айтады. «Гуманитарлық әсер күнделікті өмірдің әр бөлшегінде көрінеді: кіріс көздеріне жету қиындығынан бастап, үйлер мен негізгі нысандардағы шектеулерге дейін», — дейді ол. Шарбати Израиль мен оның қоныстанушыларының әрекеттері халықаралық құқыққа тікелей қайшы келетінін атап өтті.
Умм әл-Хайрдың тағы бір тұрғыны Ахмед әл-Хатэлин ауылдағы израильдік заңсыздықтарды құжаттайды. Оның телефонында «Умм әл-Хайр ісі» деген арнайы бума бар, онда 2025 жылдың сәуірінен бері шамамен 1500 видео және 1200 фотосурет жинақталған. «Фото және видео – біздің тарихымызды айтып, болып жатқан жағдайды көрсетудің тәсілі», — дейді 31 жастағы Ахмед. Оның айтуынша, ең көп зардап шегіп жатқандар – балалар. Олардың кейбірі қоршаған ортаға байланысты үрейлі түстер көреді.
12 жасар Сахм Халил әл-Хатэлин балалардың қалыпты балалық шақтан айырылғанын айтады, әсіресе білім алу және қауіпсіз ойын алаңдарына деген құқықтары бұзылған. «Мен мектепке барып, қорықпай ойнағым келеді, бірақ қазіргі жағдайда бұл мүмкін емес. Балалар басқа балалар сияқты өмір сүргісі келеді», — дейді ол. Сахм жақын маңдағы израильдік қоныстардағы балалардың қалыпты өмір сүріп жатқанын көреді, ал өзі түнде сырттан келген дыбыстан үрейленіп оянады. «Қорқыныш күнделікті өміріміздің бір бөлігіне айналды», — дейді ол.