АҚШ Президенті Дональд Трамп Ұлыбританиямен қарым-қатынасы Энди Бёрнем тұсында Кир Стармер кезіндегіден де жақсы екенін мәлімдеді. Алайда екі ел арасында жасанды интеллектіні реттеу, Чагос аралдары және Иран соғысы секілді өткір мәселелерге қатысты шиеленіс сақталып отыр, деп хабарлайды infohub.kz сайты.
Алғашқы бетпе-бет кездесуінде АҚШ Президенті қасында қобалжып отырған Бёрнемді «тумысынан кәсіпкер» деп мақтап, оның «өз пайдасына көптеген артықшылығы» бар екенін және «тамаша» премьер-министр бола алатынын айтты.
Келіссөздерге Сыртқы істер министрі Эд Милибэнд пен ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесшісі Джонатан Пауэлл қатысқан Бёрнем өзі мен Трамптың бастапқыда орныққан «жақсы байланысты» одан әрі нығайтқанын, мұның Иранға байланысты бұзылған қатынастарды түзетуге бағытталғанын жеткізді.
Ұлыбританиялық шенеуніктер келіссөздер жоспарға сай өткеніне жеңіл тыныс алды. Бірақ Нью-Йорктегі БҰҰ Бас ассамблеясында айтылған жылы сөздерге қарамастан, алда қиындықтар бар екені байқалды.
АҚШ-қа аттанар алдында Бёрнем АҚШ Президентін Иран қақтығысын бәсеңдетуге шақыратынын ашық айтқан еді. Таяу Шығыстағы тұрақсыздық әлемдік энергия бағасын өсіріп, Ұлыбритания экономикасын қатты қысымға алып отыр.
Саммиттің басым бөлігі геосаяси толқулар аясында өтті. Трамп өз сөзінде стратегиясын одан әрі қатайта түсті. Ол Иранды «жойып жіберемін» деп қорқытып, егер олар шегінбей, АҚШ-пен бейбіт келісімге қол қоймаса, «тозаққа айдаймын» деп қосты.
Кейін Трамптан өзінің әрекеттері салдарынан өмір сүру құнының қымбаттауынан зардап шегіп жатқан одақтастарға жанашырлығы бар-жоғын сұрағанда, ол «соғыс аяқталған бойда бағалар әлдеқайда төмендейді» деп мәлімдеді.
Қарашадағы АҚШ аралық сайлауынан кейін Иран келісімге келуі мүмкін деп болжаған Трамп Тегеранның ядролық қару алуына жол бермеу қажеттігін «халық түсінеді» деді, тіпті бұл жанармай құю станциялары мен дүкендердегі бағаның өсуіне әкелсе де.
БҰҰ-дағы өз сөзінде Бёрнем жасанды интеллектіге халықаралық бақылауды күшейтуді ұсынбақ. Ол іскер топ өкілдеріне жасанды интеллектінің қауіпті түрлерінен қорғайтын «жалғыз жаһандық қағидаттар мен стандарттар жиынтығын» қалайтынын ашып айтып, бұл мәселе келесі жылы Ұлыбритания төрағалық ететін G20 саммитінің басты назарында болатынын жеткізді.
Алайда Бёрнемнің Ұлыбританияны осы салада елдер арасындағы «адал делдал» ретінде көрсету ниеті Трамппен қақтығысқа әкелуі мүмкін. Трамп жасанды интеллектінің адамзатқа төнген қатері туралы ескертулерді «алдау» деп атап, жаңа технологияны реттеу әрекеттерін сынауды күшейтті.
«Америка Құрама Штаттары қазір көп айтылып жүрген жасанды интеллектіні бақылаудың жаһандық схемасын құруға қатысты кез келген әрекетті мүлдем жоққа шығарады. Біз оны ынталандырамыз, тежемейміз», — деді ол.
«Америкалықтар ешқашан шекарадан шегінбейтін, қаншалықты үлкен немесе қиын болса да сынақтан тайсалмайтын халық болған емес... Мен Өнеркәсіп төңкерісінен де үлкен болатын нәрсенің өсуін тежемеймін», — деп қосты ол.
Бёрнем сонымен қатар Финляндия мен Норвегия бастаған, 20-дан астам ел қолдаған бастамаға қосылуға қысым көріп отыр. Бұл бастама жасанды интеллект компанияларына өз модельдерін алдымен қауіпсіздік сынағынан өткізбей, коммерциялық түрде шығаруға тыйым салуды көздейді.
Екі ел арасындағы тағы бір алшақтық — Трамптың Ұлыбританияның Чагос аралдарының егемендігін Маврикийге беріп, Диего Гарсия әскери базасын жалға алу туралы келісімін қатаң сынауы.
«Мен оны қолдамаймын. Меніңше, бұл қорқынышты. Бұл қорқынышты келісім болды. [Маврикий] кенеттен өздерінің иелік ететінін айтып отыр. Ондаған, жүздеген жылдардан кейін бұрын-соңды көрінбеген біреу иелік етіп отыр. Меніңше, бұл күлкілі», — деді ол.
Алайда ол Бёрнем бұл келісімді қайта қарауы мүмкін екенін меңзеді. «Оның қаншалықты стратегиялық екені таңғаларлық, меніңше, премьер-министр оған назар аударатын болады», — деді ол. Бұған Ұлыбритания көшбасшысы басын изеп, «иә» деп жауап берді.
Алайда Трамп Ұлыбританияның Батыс жағалаудағы қоныстармен сауданы тоқтату туралы шешіміне пікір білдірмей, бұл сұраққа премьер-министрдің өзі жауап беруіне қалдырды. Сондай-ақ ол Бёрнемнің өтініші бойынша бейсенбіде Қытай Төрағасы Си Цзиньпинмен келіссөздерде түрмеде отырған Гонконг диссиденті Джимми Лай ісін көтеруге келіскені белгілі болды. Кездесудегі британдық шенеуніктер Лайдың Ұлыбританияда тұра алатынын меңзеді.
Ұлыбританиялық шенеуніктер бұл кездесуге біраз алаңдаған еді, өйткені Трамп бұған дейін Бёрнемді «тым либерал» деп атап, Үлкен Манчестердің бұрынғы әкімін «қалалық әкім» деп сипаттаған. Алайда оның Бёрнемге қатынасы негізінен жылы болды.
Кездесу екі жақ үшін де жоспарға сай өткені байқалды. Трамп АҚШ-Ұлыбритания қатынастарын мақтап: «Меніңше, сіздер көтеріңкісіздер. Осылай айтайын, олар сіздің алдыңғы премьер-министріңізбен болғаннан да жақсырақ қазір. Меніңше, дәл қазір сіздің премьер-министріңіз Эндимен қарым-қатынасыма қарағанда, біз өте жақсы жұмыс істеп жатырмыз», — деді.
Кейінірек баспасөз мәслихатында Трамп өзінің кейбір журналистерді Ақ үйге кіргізбеуіне, мұның медиа ұйымдардың кеңірек бойкотына әкелгеніне наразылық білдірген тілшілерге қарсы шықты. Президент өзінің «жалған жаңалықтарды тазартуға құқығы» бар екенін мәлімдеді.
БҰҰ-дағы сөзінде Трамп Украина мен Ресей арасында бейбітшілік «адамдар түсінгеннен де жылдам» орнайтынына уәде берді. Украина Президенті Володимир Зеленскиймен келіссөздерден кейін ол Стармердің Мәскеуге қатысты риторикасы «тым қатаң» болғанын ескертіп, Лондонға «сәл абай болу керек» деді.
Алайда Трамптың көптеген тезисіне БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерриш қайшы келді. Ол өз сөзінде соңғы онжылдықтағы халықаралық қақтығыстардың, климаттың өзгеруінің және жасанды интеллектінің салдары туралы ескертті.
«Геосаяси жіктер тереңдей түсті. Теңсіздік күшейді. Сенім әлсіреді. Климат дағдарысы алыс ескертуден күнделікті шындыққа айналды. Ал жасанды интеллект оны жасаушылардың өзін де абыржытып тастаған жылдамдықпен дамыды», — деді ол.
Израильді атамай-ақ, ол 2023 жылғы қазандағы ХАМАС шабуылынан кейін болған жағдайды «Газадағы палестиналықтарға қарсы шабуыл, мен Бас хатшы болған жылдарымда куә болмаған ауқымдағы өлтіру мен қирату» деп қосты.