2026 жылы қазақстандықтарға мемлекеттік қолдаудың оннан астам түрі қолжетімді – туған кездегі біржолғы төлемдерден бастап мүгедектік бойынша жәрдемақыларға дейін. Көптеген азаматтар әлі күнге дейін қандай көмекке сене алатынын және оны қалай ресімдеу керектігін білмейді, деп хабарлайды infohub.kz сайты.
Қазақстанда мемлекеттік қолдау екі нысанда көрсетіледі: мемлекеттік жәрдемақылар (республикалық бюджеттен, олардың көпшілігі үшін ресми жұмыспен қамту талап етілмейді) және әлеуметтік төлемдер (Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан, МӘСҚ, – жұмыс беруші әлеуметтік аударымдарды төлеген адамдар үшін). Бірқатар төлемдердің мөлшері ресми жалақыға тікелей байланысты.
Балалы отбасыларды қолдау жеті негізгі түрден тұрады. Бала туылғаннан кейін ата-ананың біреуі біржолғы мемлекеттік жәрдемақы алады. Егіз, үшем немесе төртем болған жағдайда әр балаға жеке төлем тағайындалады. Ресми жұмыс істейтін әйелдердің де жүктілік және босану бойынша әлеуметтік төлем алуға құқығы бар (декреттік төлемдер деп аталады) – ол демалыстың барлық кезеңіне біржолғы төленеді, мөлшері соңғы 12 айдағы МӘСҚ-ға аударымдар төленген орташа айлық табысқа байланысты.
Одан кейін ата-аналар баланы бір жарым жасқа дейін күту бойынша ай сайынғы төлемді ресімдей алады. Егер ата-ана жұмыс істемеген болса, бюджеттен белгіленген мемлекеттік жәрдемақы тағайындалады. Жұмыс істейтіндер үшін – соңғы екі жылдағы аударымдар төленген орташа айлық табыстың 40% мөлшерінде МӘСҚ-дан әлеуметтік төлем, бір жарым жасқа дейін ай сайын төленеді.
Көпбалалы отбасыларға жәрдемақы төрт және одан да көп кәмелетке толмаған балалары немесе 23 жасқа дейінгі күндізгі оқу нысанындағы студенттері бар отбасыларға тағайындалады. Төлем табысқа байланысты емес, мөлшері балалар санына байланысты. «Күміс алқа» және «Алтын алқа» белгілерімен марапатталған, «Батыр ана» атағы мен «Ана даңқы» ордендерінің иегерлері әйелдер жеке ай сайынғы жәрдемақы алады. Оларға салық жеңілдіктері, тұрғын үйге бірінші кезектегі құқық және мерзімінен бұрын зейнетке шығу мүмкіндігі қарастырылған.
Мүгедектік бойынша жәрдемақы еңбек өтіліне қарамастан тағайындалады және топқа байланысты болады. Егер адам үшін әлеуметтік аударымдар төленген болса, қосымша МӘСҚ-дан еңбекке қабілеттілігінен айырылу бойынша әлеуметтік төлем тағайындалады (жеке есептеледі).
Асыраушысынан айырылған жағдайда мемлекеттік жәрдемақы (қайтыс болған адамның ресми жұмыспен қамтылуына қарамастан төленеді) және МӘСҚ-дан әлеуметтік төлем (егер қайтыс болған адам үшін аударымдар төленсе, мөлшері оның табысын, асырауындағылардың санын және әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысу өтілін ескере отырып есептеледі) қарастырылған.
Көптеген жәрдемақылар өтініш берілгеннен кейін ғана тағайындалады. Еңбек министрлігінде атап өткендей, көп жағдайда қағаз құжаттарды жинаудың қажеті жоқ. Өтінішті eGov.kz порталы немесе мобильді қосымшасы арқылы не ЦОН-да беруге болады. Әдетте жеке куәлік пен өтініш жеткілікті; қалған мәліметтерді (баланың туылуы, неке, тіркеу, банктік шот) мемлекеттік органдар өтініш берушінің келісімімен автоматты түрде ақпараттық жүйелерден алады.
Бас тарту екі себеп бойынша мүмкін: мемлекеттік ақпараттық жүйелердің деректері бойынша өтініш берушінің баламен бірге тұруы расталмаған немесе құжаттардың толық емес топтамасы (не мерзімі өткен құжаттар) ұсынылған. Соңғы жағдайда өтініш қарауға қабылданбайды, өтініш берушіге себебі мен толық топтаманы ұсыну қажеттілігі түсіндіріледі.
Егер азамат бас тартумен келіспесе, ол шешімге шағымдана алады, бұл үшін «Азаматтарға арналған үкіметке» (егер өтініш ЦОН арқылы берілсе), қызмет берушіге, уәкілетті мемлекеттік органға немесе мемлекеттік қызметтер сапасын бақылау органына жүгінуі керек. Шағым қызмет берушімен 5 жұмыс күні ішінде, ал уәкілетті органмен 15 жұмыс күні ішінде қаралады. Егер шешім өзгермесе, азамат сотқа жүгінуге құқылы.
Бұрын хабарланғандай, жұмысынан айырылған қазақстандықтар МӘСҚ-дан бір айдан алты айға дейінгі мерзімге әлеуметтік төлемдер ала алады – бұл әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысу өтіліне және соңғы екі жылдағы табыс деңгейіне байланысты. Төлем мөлшері жоғалтқан табыстың 45% жетуі мүмкін.