Өткен ғасырдың ортасында, Кеңес Одағында бүгінгідей кондиционерлер болмаған кезде, Алматы сәулетшілері ғимараттарды қызып кетуден қорғау үшін ерекше конструктивті шешімдер қолданған. Эстетика мен функционалдылықтың қалай үйлескенін olga_tura деген атпен белгілі сәулетші Threads әлеуметтік желісінде баяндап берді, деп хабарлайды infohub.kz.
Фасадтардағы мұндай элементтер «күнқақтағыш» деп аталды. Олар тек Қазақстанда ғана емес, Орта Азияның басқа республикаларында, мысалы, Өзбекстанда да қолданылған.
«Қазақстан» қонақ үйі (Достық, 52) сейсмикалық тұрақтылықтың ғана емес, күннен қорғаудың да үлгісі болып табылады. Бөлмелер оңтүстікке қаратылған, сондықтан олардан таулардың көрінісі ашылады. Қызып кетуді болдырмау үшін терезелердің үстіне көлденең бетон қабырғалар орнатылған.
Қ.И. Сәтбаев атындағы Геологиялық ғылымдар институтында (Қабанбай батыр, 69) фасадта терең бетон қабырғалар жасалған. Олар тікелей күн сәулесінен қорғаған, бірақ кабинеттерді табиғи жарықтан айырмаған.
Кеңестер үйі (Абылай хан, 91) 1967 жылы қаладағы алғашқы 11 қабатты ғимарат болды. Сейсмикалық тұрақтылық үшін ол болат қаңқамен нығайтылған. Шығыс және батыс фасадтарына күн сәулесінің түсу бұрышына қарай бұрылатын тік панельдер орнатылған.
Неке сарайында (Абай, 101) күннен қорғау дөңгелек темірбетон ғимараттың бүкіл фасады бойына тұтас етіп жасалған. Оған геометриялық өрнегі бар тор қондырылған.
Гипрогор ғимаратында (Абылай хан, 60) терезелердің алдына да тор орнатылған, бірақ басқа өрнекпен. Ол арқылы су айналып, салқындатып, үлкен металл кондиционер әсерін тудырады деп жоспарланған еді. Алайда қазір ғимаратта кәдімгі портативті кондиционерлер жұмыс істейді.
Баспа үйінде (Жібек Жолы, 50) күннен қорғау солтүстік жағында пайда болды, бұл функционалдық қажеттіліктен гөрі сәндік шешім болған. Сәулетші ғимараттың сұлбасын жазу машинкасы түрінде ойластырған деген нұсқа бар.
Бетон қабырғалар ғимараттың биік бөлігінде де болған (артқы планда көрінеді). Қазір олар жойылған, реконструкция жүріп жатыр. Қала тұрғындары тек қаңқаны көріп жүр. Жұмыс аяқталғаннан кейін бұл элементтер фасадта қайта пайда болады деп сенгіміз келеді.