Алматыдағы ЖЭО-3-ті қайта жаңғырту – құны 266 миллиард теңге болатын жоба – мердігердің нақты иесі кім екеніне күмән тудырады. «Самұрық-Энерго» еншілес кәсіпорны «Алматы электр станциялары» АҚ-мен келісімшарт жасасқан төрт қазақстандық ЖШС-тен құралған консорциум Біріккен Араб Әмірліктерінің еркін экономикалық аймағындағы компаниялардың артында жасырылып отыр, деп хабарлайды infohub.kz.
ЖЭО-3-ті қайта жаңартуға арналған келісімшарт 2023 жылғы қыркүйекте қол қойылды. Консорциум құрамына KBI Energy Group және «Энерго Спец Строй» компаниялары кірді. Қосылған құн салығының өсуіне байланысты жоба құны 2026 жылдың сәуіріне қарай 266,14 миллиард теңгеге дейін өсті, бұл «Алматы электр станцияларының» барлық активтерінің 45%-ын құрайды. KBI Energy Group 100% USI Management-FZCO-ға, ал «Энерго Спец Строй» AGM Management-FZCO-ға тиесілі, екеуі де БАӘ еркін экономикалық аймағында тіркелген. Бұл компаниялардың түпкі бенефициарлары туралы мәліметтер жарияланбайды.
Журналистік тергеу бұл құрылымдардың белгілі қазақстандық кәсіпкер Қайрат Итемгеновпен байланысы мүмкін екенін анықтады. Бұған дейін Forbes-ке берген сұхбатында ол 2000-жылдары Павлодардағы жобалау институтын сатып алып, оның негізінде «KBI Energy» ЖШС-ін, кейін «Энерго Спец Строй» компаниясын құрғанын айтқан болатын. 2023 жылы «KBI Energy» ЖШС қайта құрылып, «KBI Energy Group» ЖШС-іне қосылды. Қайта құруға дейін құрылтайшысы GBI Management FZE (БАӘ) болса, кейін USI Management-FZCO болды. Итемгеновтың бенефициар болып қалғанын растайтын тікелей құжат болмаса да, қызмет профилінің, мекенжайының және Екібастұз ГРЭС-ін қайта жаңарту тапсырыс берушісінің толық сәйкестігі бұл нұсқаны ең ықтимал етеді.
Тағы бір айта кетерлігі, «Самұрық-Энерго» басқарма төрағасы Қайрат Максұтов бұрын KBI Energy Group шетелдік құрылтайшысының артында кім тұрғанын нақты түсіндіре алмаған еді. Ол 2012 жылы Итемгеновпен бір уақытта осы компанияның қаржы жөніндегі басқарушы директоры болып тағайындалған. 2023 жылдың ортасында Максұтов «Самұрық-Энергоға» басқарма төрағасы лауазымына қайта оралды, содан кейін KBI Energy Group мемлекеттік компаниядан ЖЭО-3-ті қайта жаңартуды қоса алғанда, ірі мердігерлік жобаларды ала бастады.
2026 жылдың шілде айының ортасындағы жағдай бойынша жобаның дайындығы небәрі 26% құрайды, ал мәлімделген тапсыру мерзімі – 2026 жылдың соңы. Премьер-министр Олжас Бектенов мердігер мен тапсырыс берушіге кестенің бұзылғаны үшін өндіріп алулар қолданылатынын ескертті. Салыстыру үшін, көршілес ЖЭО-2 92% дайын. Тапсырыс берушінің қаржылық жағдайы да нашарлады: «Алматы электр станцияларының» таза пайдасы 2025 жылы 3,5 есеге азайып, 5,5 миллиард теңгеге дейін төмендеді.
Осылайша, сәйкестіктер жиынтығы мүдделер қақтығысының ықтималдығын және мердігердің түпкі бенефициарларын жария ету қажеттілігін көрсетеді. Қайрат Итемгенов Aqniet Group дәріханалар желісінің иесі ретінде танымал, сонымен қатар теміржол тасымалы, жылыжай шаруашылығы және қонақ үй бизнесінде активтері бар. Оның барлық активтері біртіндеп FZE/FZCO әмірлік юрисдикцияларына ауыстырылуда.