2025 жылы Қазақстан банктерінің автокредит портфелі 42,4%-ға өсіп, 4 трлн теңгеге жетті. Сонымен қатар, мерзімі өткен қарыз шамамен 240 млрд теңгені құрайды, ал үшінші сатыдағы несиелердің үлесі 5,7%-ға жетті, деп хабарлайды infohub.kz сайты.
Негізгі тәуекелдердің бірі — көлік сатылғаннан кейін қарыздың бір бөлігі қарыз алушыда қалуы мүмкін.
Автокөлік банкте кепілде тұрады және уақыт өте келе құнын жоғалтады. Егер қарыз алушы төлемді тоқтатса, қарызды реттеу рәсімінен кейін кредитор көлікті сата алады.
Түскен ақша қарызды өтеуге жұмсалады. Егер көлік несиенің қалған сомасынан және оған қатысты шығындардан арзан сатылса, өтелмеген айырма қарыз алушыда қалады.
Мысалы, қарыз 8 млн теңге болса, ал көлік 6,5 млн теңгеге сатылса, 1,5 млн теңге айырма өздігінен жойылмайды. Соңғы сома келісімшарт шарттарына, есептеулерге және кепілді сату шығындарына байланысты.
Ең үлкен қателік — көліктің қолжетімділігін тек ай сайынғы төлеммен бағалау. Оған отын немесе зарядтау, міндетті сақтандыру (ОСГПО) және КАСКО, техникалық қызмет көрсету мен жөндеу, шиналар, салық, тұрақ және басқа да шығындарды қосу керек.
Сондай-ақ, 2026 жылдың соңына дейін кейбір автокредиттер бойынша қарыз жүктемесі коэффициентіне (КДН) шектеу уақытша қолданылмайды. 2027 жылдың 1 қаңтарынан бастап банктер мұндай несиелерді беру кезінде КДН-ді қайта ескеруі тиіс.
Несие рәсімдеу алдында стресстік тест жүргізу пайдалы: отбасы табысының 20–30%-ға төмендеуін елестетіп, банкке төлем жасау, көлікті ұстау және міндетті шығындарды жабу бір уақытта мүмкін болатынын тексеру керек. Кемінде алты айға қаржылық жастық болғаны жөн.
Үлкен мерзімі өткен қарыздың жиналуын күтудің қажеті жоқ. Қарыз алушы дереу банкке келісімшарт шарттарын өзгерту туралы өтінішпен жүгінгені дұрыс. Реструктуризация, мерзімді ұзарту, кейінге қалдыру немесе төлемді азайту мүмкін. Кейбір жағдайларда банктің келісімімен кепілдегі көлікті өз бетінше сатуға болады. Бұл жоғары баға алуға және қарыз қалдығын азайтуға мүмкіндік береді.
Ең басты ереже — қолжетімді ай сайынғы төлем көліктің отбасы бюджетіне қалта көтеретінін білдірмейді. Несие рәсімдеу алдында бюджеттің табыстың төмендеуіне төтеп беретінін тексерген жөн.