АҚШ пен Иран арасындағы қақтығыс Ормуз бұғазындағы әскери үстемдік үшін күшейіп, екі жақ та бір-бірінің азаматтық инфрақұрылымын атқылауда. Халықаралық гуманитарлық құқық азаматтық нысандарды нысанаға алуға тыйым салады, бірақ соғысушы тараптар бұл ережелерді бұзып отыр, деп хабарлайды infohub.kz сайты.

АҚШ Оңтүстік Иранды, соңғы күндері елдің басқа да аймақтарын атқылауда. Тегеран жауап ретінде Парсы шығанағы мен Иорданиядағы АҚШ әскери базаларына соққы берді. Екі тараптың оқтары азаматтық инфрақұрылымға да тиді, бұл халықаралық құқықтың бұзылуына қатысты сұрақтар туғызуда. АҚШ президенті Дональд Трамп Fox News арнасына берген сұхбатында «біз олардың барлық электр станцияларын, барлық көпірлерін қиратамыз» деп қорқытты.

Иран билігінің мәліметінше, 15 шілдеден бері соғыс қимылдарының қайта басталуынан кемінде 50 адам қаза тауып, 500-ден астам адам жараланды. Оңтүстік және солтүстік-батыс Ирандағы ондаған нысан, оның ішінде әскери командалық орталықтар, теміржол вокзалдары және әуежайлар атқыланды. Иран Ислам революциялық сақшылар корпусы (ИРСК) көршілес Парсы шығанағы елдеріндегі АҚШ әскери активтеріне соққы беріп, кемінде екі американ әскери қызметкерінің өліміне себеп болды.

Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас хатшысының өкілі жұма күні «азаматтық инфрақұрылымға жасалған шабуылдарға ерекше алаңдаушылық білдіреміз, мұндай шабуылдар қолайсыз» деді.

Құқық қандай нормаларды белгілейді?

1949 жылғы Женева конвенциялары және оған 1977 жылғы қосымша хаттамалар қақтығыс кезінде азаматтық инфрақұрылымға немесе «нысандарға» қарулы шабуылдар жасауға немесе өш алу шараларына тыйым салады. Азаматтық инфрақұрылымға «әскери мақсаттарға жатпайтын барлық нысандар» кіреді, мысалы, ғибадатханалар, тұрғын үйлер, мектептер, жолдар, көпірлер, теміржолдар, әуежайлар, электр станциялары, кәріз жүйелері, ауруханалар, телефон және интернет жүйелері. Сондай-ақ ауыз су қондырғылары, суару жүйелері, азық-түлік, дақылдар, мал, сондай-ақ бөгеттер, дамбалар және атом электр станцияларын нысанаға алуға болмайды. Егер нысанның әскери немесе азаматтық мақсатта қолданылатынына күмән болса, тараптар оны азаматтық деп есептеуі керек.

Азаматтық инфрақұрылымды нысанаға алуға бола ма?

Иә, нақты және мұқият анықталған жағдайларда. Азаматтық инфрақұрылым заңды нысанаға айналады, егер оның шабуыл кезінде әскери мақсаттар үшін пайдаланылғаны және оны жою нақты әскери артықшылық беретіні дәлелденсе. Дегенмен, шабуылдар азаматтық инфрақұрылымға қатысты «әскери артықшылыққа пропорционалды» болуы керек. Азаматтық нысандарға күдікті шабуылдар, егер азаматтар үшін қауіп (өлім, жарақат, азаматтық өмірдің дұрыс жұмыс істеуі) әскери пайдадан асып кетсе, тыйым салынады. «Негізгі болжам – инфрақұрылым азаматтық болып табылады және ол жаудың қолдануы немесе болашақта қолдануы арқылы әскери мақсатқа айналғанға дейін қорғалады», – дейді Белфаст Королева университетінің құқық профессоры Люк Моффетт.

АҚШ Иранның қай жерлерін атқылады?

Ирандық БАҚ пен шенеуніктер АҚШ-тың азаматтық инфрақұрылымға бірнеше соққысы туралы хабарлады, әсіресе Ормуз бұғазына жақын оңтүстік жағалау аймақтарында. АҚШ тек «әскери логистикалық инфрақұрылымды» нысанаға алғанын мәлімдейді.

Жол және көпір желілері:

  • Бендер-Аббас қаласында Кахурестан көпірі және теміржол объектісі атқыланды. Көпір Бендер-Аббасты басқа қалалармен байланыстырады. Соққылар кезінде бірнеше адам қаза тауып, бір көлік құлады.
  • Хормозган провинциясында Бендер-Хамир ауданында алты көпір қирап, Бендер-Аббасқа қатынасты қиындатты.
  • Голестан провинциясындағы Ақ-Тәке-Хан теміржол көпірі де атқыланды. Бұл көпір Иранды Қытаймен, Ресеймен, Түрікменстанмен және Қазақстанмен байланыстырады.
  • Тегеран мен Мешхед арасындағы теміржол желілері де соққыға ұшырады.

Денсаулық сақтау мекемелері:

  • Ахваздағы Шаһид Бағаи ауруханасы атқыланып, жарамсыз болып, 200-ден астам пациент эвакуацияланды.

Су және азық-түлік объектілері:

  • Мусианда бөтелкеленген су зауыты атқыланды.
  • Бонжи ауылындағы тұзсыздандыру зауыты соққыға ұшырап, 10 000 адам сусыз қалды.
  • Хузестан провинциясында бидай қоймалары атқыланды.
  • Сирик ауданындағы су тұзсыздандыру зауыты да бұзылды.

Әуежайлар мен теңіз порттары:

  • Ираншаһр қаласының әуежайына шабуыл жасалып, бір адам жараланды, электр жабдығы мен жанармай бакы зақымдалды.
  • Семнан әуежайының бөліктері аздап зақымданды.
  • Тохид-Жам әуежайына шабуыл жасалды.
  • Сирик ауданында балық аулау және коммерциялық айлақтар атқыланып, бірнеше адам қаза тапты.
  • Бендер-Аббаста да айлақтар атқыланды.
  • Киш коммерциялық порты зақымданды.
  • Асалуе ауданында балық аулау айлағы өртенді.

Байланыс мұнаралары:

  • Бендер-Аббаста бір байланыс мұнарасы, Кешм аралында тағы біреуі атқыланды.

Тұрғын аудандар, кәріз жүйелері және әкімшілік ғимараттар:

  • Бендер-Аббастағы тұрғын үйлер атқыланды.
  • Хажиабадтағы қоршаған ортаны қорғау станциясы мен Киштегі іздеу-құтқару станциясы зақымданды.
  • Бендер-Аббастағы ағынды су тазарту қондырғысы (Құс бағында) соққыға ұшырады.

Атом электр станциялары:

  • Бушер атом электр станциясы қатты зақымдалды, бірақ әлі жұмыс істейді.
  • Дарховин атом объектісі де атқыланды.

Иранның соққылары қайда тиді?

Иран Кувейт, Оман, Иордания және Катардағы АҚШ әскери базаларын, сондай-ақ азаматтық инфрақұрылымды нысанаға алды. ИРСК тек АҚШ әскери активтерін нысанаға алатынын айтады. Кувейттегі электр станциясы мен су тұзсыздандыру зауыты қайта-қайта атқыланып, ірі өрттер мен электр желісінің тұрақсыздығына әкелді. Катарда бір бала құлаған қоқыстардан жараланды. Ормуз бұғазындағы бірнеше коммерциялық танкерлер мен кемелер, Иран рұқсат етпеген бағыттарды пайдаланғандықтан, соққыға ұшырады.