БҰҰ-ның ядролық бақылаушы органы Ирандағы тексеруге рұқсат берілмеген ядролық нысанға қатысты «алаңдаушылығы артып келе жатқанын» мәлімдеді, деп хабарлайды infohub.kz сайты.
Иран Халықаралық атом энергиясы агенттігіне (ХАЭА) Исфахан қаласында уран байыту зауытын салу жоспары туралы былтырғы маусымда Израиль ядролық нысандарына шабуыл жасамас бұрын бір күн бұрын хабарлаған. АҚШ сол айда соққыларға қосылды.
Ақпарат агенттіктері көрген баяндамада ХАЭА нысанның нақты орналасқан жерін де, онда ядролық материал бар-жоғын да білмейтінін көрсетті. Соңғы соғыс басталғаннан бері Иран агенттік инспекторларының ядролық нысандарға кіруін шектеп, ұйымға байытылған уран қорын тексеруге мүмкіндік бермей отыр.
2015 жылғы ядролық келісім бойынша Иран байытылған уран қорын 300 килограмммен, ал байыту деңгейін 3,67 пайыз тазалықпен шектеуге келіскен болатын. Кейін ол екі шектеуден де асып түсті.
2025 жылғы маусымдағы соққыларға дейін ол шамамен 441 килограмм, 60 пайызға байытылған уран жинақтаған еді — бұл қарулық деңгейге жақын көрсеткіш.
Исфахандағы ядролық кешен АҚШ пен Израиль соққыларынан ауқымды зақым көрді, әсіресе жер үстіндегі бөліктері қатты зардап шекті. Жерасты нысандарының жай-күйі әзірге белгісіз.
ХАЭА Иранның жоғары байытылған уранының көп бөлігі осында сақталған болуы мүмкін деп есептейді.
«Агенттіктің [Иранның] ядролық материалы туралы ақпараттың жоқтығы және оны тексеру үшін нысандарға кіру мүмкіндігінің болмауы — ядролық таралуға қатысты елеулі алаңдаушылық тудырады... және мұны дереу түзету қажет», — делінген соңғы баяндамада.
Иран Исфахан отын байыту зауыты (ИОБЗ) жоспарын 2025 жылғы 12 маусымда, ХАЭА Иранның ядролық кепілдік міндеттемелерін орындамағанын жариялаған қарарынан кейін көп ұзамай жария еткен.
Иран бастапқыда инспекторлардың нысанға баруына рұқсат беруге келіскен, алайда келесі күні Израиль шабуыл бастаған соң тексеру тоқтатылды.
ХАЭА-ның соңғы үндеуі ұйым Иранға осыған ұқсас шақыру жасағанына шамамен бір жылдан кейін айтылып отыр. Ол кезде агенттік шабуылдардан «зардап шекпеген» 13 ядролық нысанның тек бір бөлігін, ал зардап шеккен жетеуінің ешқайсысын тексермегенін мәлімдеген.
АҚШ пен Израиль Иранның ядролық нысандарына ядролық қару жасауына жол бермеу мақсатында соққы жасағанын айтты. Иран мұнымен үнемі келіспей келеді және өзінің ядролық бағдарламасы тек бейбіт азаматтық мақсаттарға арналғанын алға тартады.