Опиоидты препарат морфин қатты ауырсынуды тиімді басады, бірақ сонымен бірге мида тәуелділікке байланысты процестерді іске қосуы мүмкін. Сондықтан көптеген елдерде опиоидты ауырсынуды басатын дәрілер қатаң бақылаумен сатылады. Американдық ғалымдардың тышқандарға жүргізген жаңа зерттеуі бұл әсерлерді бөлуге болатынын көрсетті: ауырсынуды басу сақталды, ал ми морфин мен «сыйлық» арасындағы әдеттегі байланысты қалыптастыруды тоқтатты, деп хабарлайды infohub.kz сайты.
Морфин және басқа опиоидтар тек ауырсыну орталықтарына ғана емес, мидың сыйлық жүйесіне де әсер етеді. Морфин прилежащее ядродағы (nucleus accumbens) дофамин деңгейін арттырады. Бұл аймақ мотивацияға, оқуға және ассоциацияларды қалыптастыруға қатысады. Сондықтан ұзақ уақыт бойы ғалымдар дофаминнің жоғарылауы миға морфин қабылдау ләззатпен байланысты екенін есте сақтауға көмектеседі деп есептеді, сондықтан оны қайталағысы келеді. Алайда жаңа зерттеу механизм күрделірек болуы мүмкін екенін көрсетеді.
Зерттеушілер прилежащее ядродағы шағын жасушалар тобын — холинергиялық интернейрондарды зерттеді. Олар ацетилхолин нейротрансмиттерін бөледі. Морфин бұл жасушалардың белсенділігін басып, ацетилхолиннің бөлінуін азайтатыны анықталды. Ғалымдар дәл осы өзгеріс морфин мен ләззат сезімі арасындағы байланысты қалыптастыру үшін қажет болуы мүмкін деп болжады.
Гипотезаны тексеру үшін зерттеушілер белгілі бір жасуша түріне әсер етуге мүмкіндік беретін DART технологиясын қолданды. Осы технологияның көмегімен олар опиоидтардың әсерін блоктайтын налоксон препаратын модификациялады. Нәтижесінде ол морфиннің прилежащее ядродағы холинергиялық нейрондарға әсеріне кедергі келтіре алды, бірақ препараттың мидың басқа бөліктеріндегі әсерін блоктамады. Осыдан кейін тышқандарға морфин беріліп, олардың препарат алған жерге қайта оралатынын тексерді. Мұндай тест жануарда белгілі бір орын мен заттың жағымды әсері арасындағы ассоциацияның қалыптасқанын бағалау үшін қолданылады.
Морфиннің холинергиялық нейрондарға әсері блокталғанда: тышқандар морфинмен байланысты орынды артық көруді тоқтатты; препараттың ауырсынуды басатын әсері сақталды; морфин прилежащее ядродағы дофамин деңгейін әлі де арттырды. Сонымен, тышқандарда дофаминнің жоғарылауы ғана «сыйлық» ассоциациясын қалыптастыру үшін жеткіліксіз болды. Нәтижелер морфиннің күрделі әсер ету схемасын көрсетеді. Препарат бір уақытта дофаминді арттырады және холинергиялық нейрондардың белсенділігін төмендетеді, бұл ацетилхолиннің бөлінуінің азаюына әкеледі. Зерттеушілердің болжамынша, дәл осы процестердің үйлесімі миға морфин мен оның жағымды әсері арасындағы байланысты қалыптастыруға көмектесуі мүмкін.
Авторлар анықталған механизм ауырсынуды басатын дәрілерді әзірлеу үшін жаңа нысана ашады деп санайды. Теориялық тұрғыдан ғалымдар күшті ауырсынуды басатын әсерді сақтайтын, бірақ тәуелділікке сирек әкелетін препараттар жасауға тырыса алады. Болашақ зерттеулерде мұндай тәсілдің тек тышқандарда ғана емес, адамдарда да дәл жұмыс істейтінін растау қажет. Осы жылдың басында ғалымдар тәуелділік тудырмайтын және операциядан кейін опиоидтарды алмастыра алатын жаңа опиоидты емес препаратты сынаған болатын, деп хабарлады «Курсив».