Ұшақтардағы сарқынды сулар әдетте жай ғана жойылады, алайда ғалымдар оларды вирустардың таралуы туралы құнды деректер көзіне айналдыруға болады деп есептейді. АҚШ пен Ұлыбритания зерттеушілері мұндай суларды талдау жекелеген жолаушыларды тексермей-ақ инфекциялардың айналымын бақылауға мүмкіндік беретінін көрсетті, деп хабарлайды infohub.kz сайты.
Пилоттық жобаның нәтижелері Scientific Reports журналында жарияланды. 2024 жылдың наурызы мен 2025 жылдың қаңтары аралығында ғалымдар АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы халықаралық рейстерден сарқынды су үлгілерін жинады. Барлығы 424 үлгі талданды, олардың шамамен 75%-ында кемінде бір респираторлық патоген табылды. Анықталған қоздырғыштардың ішінде А және В тұмауы вирустары, COVID-19 тудыратын SARS-CoV-2, сондай-ақ респираторлық-синцитиальды вирус болды. Үлгілердің шамамен 72%-ында ішек инфекцияларының кемінде бір қоздырғышы табылды.
Халықаралық рейстер инфекциялардың адамдармен бірге елдер арасында жылдам таралуына мүмкіндік береді, сондықтан әуежайлар вирустар мен патогендерді ерте анықтау үшін маңызды нүктелер болуы мүмкін. Сарқынды суларды талдау инфекцияның нақты тасымалдаушысы кім екенін анықтауды қажет етпейді және жолаушылар тобы туралы ақпаратты олардың құпиялылығын сақтай отырып алуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, ұшақтардағы сарқынды сулар салыстырмалы түрде концентрленген биологиялық материалды қамтиды және өнеркәсіптік немесе ауылшаруашылық ағынды сулармен араласпайды, бұл кейбір қоздырғыштарды анықтауды жеңілдетуі мүмкін.
Мысал ретінде коронавирустың XEC нұсқасын алуға болады. Ол 2024 жылдың 17 қыркүйегінде Ұлыбританиядан ұшқан ұшақтардың сарқынды суларынан табылды, бұл АҚШ рейстеріндегі ұқсас үлгілерден шамамен төрт апта бұрын. АҚШ-та XEC-тің алғашқы клиникалық жағдайы шілдеде тіркелген болатын, алайда сарқынды су деректері бұл нұсқаның елде айтарлықтай таралуы тек қазан айының ортасында басталғанын байқауға көмектесті.
Зерттеушілер «күзет әуежайлары» деп аталатын жаһандық желі құруды ұсынады, онда сарқынды сулар тұрақты түрде талданады. Бұл жаңа патогендердің пайда болуын тезірек байқауға және олардың елдер арасында қалай қозғалатынын бақылауға мүмкіндік береді. Болашақта мұндай деректер билікке қауіптерге ертерек және дәлірек жауап беруге көмектесуі мүмкін. Әзірге бұл пилоттық зерттеу, ал жаһандық жүйені құру үшін мұндай мониторингтің әртүрлі елдердің әуежайларында қаншалықты жақсы жұмыс істейтінін және жаңа инфекцияларды анықтаудың қаншалықты тұрақты екенін тексеру қажет.
Бұған дейін Kursiv Health Қазақстанда Денге безгегінің әкелінген жағдайлары тіркелгенін хабарлаған болатын.