Қазақстандық тұтынушылар жақын арада Ресейдегі жанармай дағдарысы салдарынан бағаның күрт өсуіне тап болуы мүмкін. Бұл дағдарыс логистиканы тоқырауға ұшыратты. Арзан баға заманы өтіп барады: тіпті ірі гипермаркеттерде жеңілдік жапсырмалар жоғалып, жарнамалық буклеттер жұқарып барады, деп хабарлайды infohub.kz.

Басқа салалар да баға цунамиіне ұрынбақ. Автосалондар менеджерлері, жиһаз шоурумдарының сатушылары, тұрмыстық техника дүкендерінің кеңесшілері, тіпті зергерлер клиенттерге: «Қазір алыңыз. Кейін қымбат болады», — деп ескертуде.

Мәселенің түбі — Ресейдегі логистиканы тоқырауға ұшыратқан жанармай дағдарысы. Қазақстанға импорттың 80–90% дейін жеткізілетін транзиттік бағыттар бұғатталған. Жүк көліктері ресейлік жанармай құю станцияларында күндер бойы кезекте тұр. «Бұрын логистика сағат сияқты жұмыс істейтін, біз жеткізу мерзімін дәл айтатынбыз. Еуропа мен Азиядан келген жүк көліктері РФ аумағын Астанаға дейін 5–8 күнде, Алматыға дейін 7–10 күнде өтетін. Қазір бұл тізбек бұзылды. Мерзімдер үш-төрт аптаға созылды. Машиналар ресейлік жолдар мен жанармай құю станцияларында «тұрып қалды», — деп түсіндіреді ресей-қазақстандық логистика компаниясының менеджері Кәмил Сәбиров.

Жағдайды ресейлік қоймаларға соғылған соққылар ушықтырды. Сенбіге қараған түні Украина РФ орталық аймақтарына қашықтықтан бірқатар соққы беріп, Тамбов облысы мен Мәскеу маңындағы Электростальда екі Wildberries қоймасын зақымдады. Украина президенті Владимир Зеленский бұл нысандар әскери жеткізілімдер мен ұшқышсыз аппараттардың бөлшектерін өндіру үшін пайдаланылғанын мәлімдеді. Тамбов облысының Котовск қаласында 7 адам қаза тауып, 25 адам жараланды, Электростальда бір адам қаза тауып, 37 адам жараланды.

ATI.SU жүк тасымалдау биржасының сарапшылары Ресейде инфляциялық жарылыс болуы мүмкін екенін ескертті. «Қазіргі уақытта көлік компаниялары ештеңе таппайды. Потенциалды пайда тек болашақта көрінеді... Алайда жақын арада ойын ережелері өзгереді. Тасымалдаушылардың шығынын арттырып, жұмысын қиындататын факторлар тым көп», — дейді «ЛидерТранс» көлік компаниясының негізін қалаушы және директоры Михаил Устюжанин. Басты тұрақсыздандырушы фактор — жанармай шокы: бұрын 15–20% дейін жететін жанармай карталарындағы жеңілдіктер алынып тасталды, кейбір жағдайларда қосымша үстеме баға енгізілді. Росстат дерегінше, жыл басынан бері дизель отынының ресми бағасы 15% өсті, бірақ көлік компаниялары үшін жанармай құрамдас бөлігінің өсімі 35–40% жетті. Сонымен қатар жүк иелері тарифтерді индексацияламай, шығындарды логистерге аударуда.

Жанармай құю станцияларында жанармай берудің үзілуі жүргізушілерді 2–6 сағат кезекте тұруға мәжбүр етеді. Көптеген тасымалдаушылар көліктерін қояды немесе қысқа маршруттарға ауысады, бұл бос паркті азайтады. Кейбір бағыттарда споттық тарифтер өсіп жатыр, бірақ ұзақ мерзімді келісімшарттар сегментінде жүк иелері уақытты созуда. Сарапшылар нарықтың теңгерімсіздігін болжайды: тасымалдаушылар рентабельді маршруттарға жаппай көшіп, Қазақстанға транзитті әлсіретеді. «Банктер көлік секторына деген сенімділігін жоғалтып, негізгі мөлшерлеменің төмендеуіне үміт сөнуде. Бизнес-модельдер күйзелісте. Несиелерін қайта құрылымдауға жүгінген тасымалдаушылар техникасынан айырылуы мүмкін», — деп болжайды Устюжанин. Тарифтерді бұрынғы деңгейде ұстау мүмкін емес — тапсырыс берушілер логистикалық шығындардың екі есе өсуіне тап болады.

Маркетплейстердегі сатушылар шығынға батып, бағаны көтеруге мәжбүр. 7 шілдеден бастап Wildberries сатушыларға комиссияны көтерді, 9 шілдеден бастап жанармай дағдарысына байланысты қойма аралық тасымал қымбаттады. Бизнесмен Андрей Курилович: «Өзгерістер соншалықты ауыр болды, біз 2024 жылдан бері алғаш рет Wildberries-те жұмысты толық тоқтату туралы ойландық. Бағаны көтергеннің өзінде шығынның жартысын ғана жаба аламыз». VEVE Professional косметикалық бренді: «Тірі қалу үшін бағаны көтеруге мәжбүрміз. ВБ комиссияны қайта көтерді, біз платформаға комиссия ретінде 60% астам беруге мәжбүрміз... Енді жеңілдіктер болмайды — әрі қарай тек қымбаттау». Кәсіпкер Станислав Зацепин құрылыс материалдары саудасының маржиналдылығы теріс аймаққа ауысқанын айтты: DBS моделі бойынша платформа комиссиясы 20%-дан 45%-ға дейін көтеріліп, жиынтық шығындар 70%-ға жетті.

РБК дерегінше, 1,5 ай ішінде (мамыр аяғы – шілде ортасы) РФ ішінде жүк тасымалы құны 20%-ға, жылдық мәнде 28,8%-ға (Forbes) өскен. Негізгі бағыттарда тарифтер 1,5 еседен астам көтерілді («Ведомости»). Басты қоздырғыш — жанармай дағдарысы: жанармай рейс құнының 30% құрайды, ал тапшылық жолдағы уақытты ұзартады. Freedom Global аналитигі Владимир Чернов: «Көлік шығындары кез келген тауар бағасына кіреді. Жанармайдың қымбаттауы — бағаға тікелей әсер ететін фактор, ол азық-түлік, құрылыс материалдары, техника бағасына әсер етеді». Тәуелсіз журналист Дмитрий Колезев дағдарыстың ең қауіпті кезеңі енді басталып жатқанын айтады. Азиялық иіндегі жүк көлігінің тәуліктік жүрісі 700 км-ден 500 км-ге дейін төмендеп, транзит уақыты 23%-ға ұлғайып, 10–12 тәулікке жетті. Жүргізушілер айыппұлдардан қорқып, рейстерден жаппай бас тартуда.

Бағаның өсуі тұтынушылық сұранысқа соққы болады. Бизнестің пікірінше, бұл дағдарыстан шығу ұзақ уақыт алады.