Адамзат тарихындағы есірткі қолданудың ең ерте дәлелі Индонезияның Сулавеси аралынан табылған ежелгі аңшы-терімшілердің қалдықтарынан анықталды. Зерттеушілердің пайымдауынша, олар 25 мың жыл бұрын психоактивті әсері бар бетел жаңғақтарын үнемі сорған.
Гриффит университетінің австралиялық адам эволюциясы зерттеу орталығының профессоры Адам Брамм жетекшілік еткен зерттеу барысында Сулавесидегі екі түрлі жерден табылған екі аңшы-терімшінің сүйектері талданды. Олардың біреуі шамамен 7 мың жыл бұрын, ал екіншісі 16-25 мың жыл бұрын өмір сүрген. Екі ересек адамның тістерінде терең, дөңгелек ойықтар анықталды, кейбірі тіс жұлымына дейін жеткен. Бұл ойықтар олардың аузында қатты, дөңгелек және абразивті заттарды ұстағанын көрсетеді.
Ғалымдар бұл ойықтардың бетел жаңғағын сорудан пайда болғанын жорамалдады. Бетел жаңғағы — арека пальмасының тұқымы, оны әдетте бетел жапырағына орап шайнайды. Қазіргі уақытта жаңғақты әкпен араластырып шайнайды, бұл психоактивті заттың бөлінуін күшейтеді. Алайда ежелгі адамдар бұл әдісті білмеген болуы мүмкін. Зерттеушілер жасанды сілекейде бетел жаңғағын сіңіріп, онда ареколин деп аталатын психоактивті қосылыстың жеткілікті мөлшерде бөлінетінін анықтады. Бұл зат адамның санасына әсер етіп, жеңіл эйфория тудырады. Тістерді талдау кезінде ареколиннің іздері табылды.
Профессор Браммның айтуынша, ол эксперимент ретінде жаңғақты сорып көрген: «Бұл өте ащы және тұтқыр дәм. Ауызды ұйытады. Менің ойымша, ежелгі адамдарды қызықтырған дәл осы әсер болуы мүмкін». Ол сондай-ақ бұл әдеттің тіс ауруына қарсы ем ретінде пайда болуы мүмкін екенін, бірақ ұзақ уақыт сору тістерді қатты тоздырып, керісінше ауырсынуды күшейткенін айтады. «Бұл адамдар тіс ауруын емдеу үшін жаңғақ соруды жалғастырған, бірақ бұл әдеттің өзі ауырсынуды тудырған — тұйық шеңбер пайда болған», — деді ол.
Зерттеу нәтижелері Science Advances журналында жарияланды. Испаниядағы Вальядолид университетінің профессоры Элиза Герра-Досе бұл зерттеуді «адамның есірткі қолдануының ежелгі дәуіріне тікелей дәлел» деп бағалады. Оның айтуынша, бұл — әлемдегі психоактивті өсімдіктерді қолданудың ең ерте дәлелі ғана емес, сонымен қатар арека жаңғағын тұтынудың мыңдаған жылдық дәстүр екенін көрсетеді.