Қазақстанда ипотекалық несиелер бойынша мөлшерлемелердің біртіндеп төмендеуі күтілуде, алайда бұл процесс баяу жүріп, уақыт алады. Жыл ішінде жекелеген нарықтық бағдарламалар бойынша бағаның арзандауы мүмкін, деп хабарлайды infohub.kz сайты.
ҚР Ұлттық банкі екінші ай қатарынан базалық мөлшерлемені төмендетіп келеді: маусымда ол 17%-ға, ал шілдеде 16,75%-ға дейін түсті. Әдетте осыдан кейін екінші деңгейдегі банктер несиелер мен депозиттер бойынша пайыздарды түзетеді. Дегенмен, қазір несиелердің жаппай арзандауын күтудің қажеті жоқ.
«Крыша» порталы атап өткендей, сарапшылар төмендеу біртіндеп болады деп есептейді. Қазақстан қаржыгерлері қауымдастығының (АФК) бас аналитигі Рамазан Досов қазір нарықтық ипотека құнын төмендетуге алғышарттар бар деп санайды, яғни банктер жеңілдік бағдарламалардан тыс өз бетінше беретін ипотека.
Негізгі мәселе – коммерциялық ипотека жаңа берілістердің тек 15%-ын құрайды, қалғаны – жеңілдікті бағдарламалар. Сондықтан жақын арада несиелердің тез арзандауын күтуге болмайды. «Ипотека – ұзақ мерзімді өнім, сондықтан банктер ақшаның ағымдағы құнын ғана емес, инфляцияны, тартылған қаражат құнын және тәуекелдерді де ескереді», – деп атап көрсетеді аналитик.
Экономист Эльдар Шамсутдинов бұл пікірді қолдайды. Ол базалық мөлшерлеме ақша құнының тек бағдары ғана екенін, бірақ банктер ипотеканы осы мөлшерлемемен қаржыландырмайтынын, депозиттерді, облигацияларды, меншікті капиталды және басқа көздерді пайдаланатынын түсіндіреді. Бұл ресурстардың құны кідіріспен төмендейді.
«Бәрі кезең-кезеңмен жүреді: алдымен ақша нарығының мөлшерлемелері өзгереді, содан кейін депозиттер мен облигациялардың кірістілігі, одан кейін банктердің қаржыландыру құны және тек содан кейін ипотека бойынша мөлшерлемелер. Бұл процесс бірнеше тоқсанға созылуы мүмкін», – деп түсіндіреді экономист.
Сонымен қатар, спикер жақын арада тек жекелеген нарықтық бағдарламалар, ең алдымен үлкен бастапқы жарнасы және жақсы несие тарихы бар қарыз алушылар үшін арзандауы мүмкін деп болжады.
Сарапшылар ипотека қазақстандықтар үшін арзандауы мүмкін деп есептейді, бірақ бұл үшін бірнеше шарттар сәйкес келуі керек: инфляцияның төмендеуі, базалық мөлшерлеменің одан әрі төмендеуі және банктердің ұзақ мерзімді қаржыландыруының арзандауы.
Осыған байланысты сарапшылар тек арзанырақ ипотеканы күтумен үй сатып алуды кейінге қалдыруға кеңес бермейді. Олардың пікірінше, үй сатып алу оған нақты қажеттілік болған кезде жасалуы керек. Идеалды сәтті немесе мөлшерлемелердің төмендеуін күтудің мағынасы жоқ: бір жыл ішінде бағалар өсіп, банктердің шарттары қатаңдауы мүмкін. Ең бастысы – отбасының қаржылық мүмкіндіктеріне сүйену, артық кідірістерден де, көтере алмайтын несиелерден де аулақ болу.
Еске салайық, 2027 жылы ипотека беру ережелерінде өзгерістер күтілуде, атап айтқанда несие бойынша максималды жылдық тиімді мөлшерлемені анықтауға қатысты.