Бірінші жартыжылдық қорытындысы бойынша Қазақстан қосылған құн салығынан (ҚҚС) өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 42%-ға көп жинады, алайда түсімдер жоспарланған деңгейден шамамен 8%-ға төмен болды. Бұл динамикаға Қолданбалы экономикалық зерттеулер орталығының жетекшісі Жаныбек Айғазин Tenge Talks-қа берген сұхбатында түсініктеме берді, деп хабарлайды infohub.kz сайты.
Экономист өткен жылмен салыстырғанда айтарлықтай өсімге қарамастан, мемлекет белгіленген жоспарға қол жеткізе алмағанын атап өтті. Оның айтуынша, бұл биліктің салық реформасының әсеріне қатысты үміттерінің асыра бағаланғандығына байланысты болуы мүмкін.
«Мемлекет бұрынғыдан да көп ҚҚС жинады, бірақ қалағанынан аз жинады», – деп түйіндеді Айғазин.
Ол сондай-ақ динамиканы бағалау кезінде есептіліктің түсуіндегі уақытша кідірісті ескеру қажет екенін, сондықтан жаңа салық жағдайларының әсері бірінші жартыжылдық деректерінде тек ішінара көрінгенін түсіндірді.
Айғазиннің пікірінше, жоспардың орындалмауының себептерінің бірі мемлекеттің тым оптимистік үміттері болуы мүмкін. «Бұл мәселе салық реформасына негізделген оптимистік үміттерде болып тұр. Әрине, жоспар да асыра бағаланған», – деді сарапшы.
Экономисттің пікірінше, салық түсімдерінің жағдайын жалпы экономикалық динамика контекстінде қарастыру керек. Ол жиынтық сұраныстың әлсіреуі мен іскерлік белсенділіктің төмендеу белгілеріне назар аударды: қысқа мерзімді экономикалық индикатордың өсу қарқыны, сауда көрсеткіштері мен іскерлік белсенділік индекстері өткен жылғы мәндерден төмен.
«Іс жүзінде біз жиынтық сұраныстың қысылуын көріп отырмыз. Қысқа мерзімді экономикалық индикатордың өсу қарқыны, сауда көрсеткіштері мен іскерлік белсенділік индекстері бәрібір өткен жылмен салыстырғанда төмен», – деп атап өтті ол.
Сондықтан, сарапшының пікірінше, мәселе тек салық жинауда болмауы мүмкін. Ол салық әкімшілендіруін қалыптасқан жағдайдың басты түсіндірмесі деп санамайды. Ықтимал факторлар қатарында экономиканың жалпы жағдайы, жиынтық сұраныстың әлсіреуі, салық реформасының салдары және кіріс жоспарын қалыптастыру кезінде пайдаланылған тым оптимистік болжамдар бар.
Еске салайық, 2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап Қазақстанда жаңа Салық кодексі қолданыста, ҚҚС негізгі мөлшерлемесі 16% құрайды. 2026 жылдың маусымында Қазақстан ЕАЭО-да ҚҚС түсімдерінің ең жоғары өсімін көрсеткені белгілі болды. 11 тамызда «Атамекен» ҰКП басқарма төрағасы Қанат Шарлапаев барлық дәрі-дәрмек пен медициналық бұйымдарға ҚҚС-тың бірыңғай 5% мөлшерлемесін белгілеуді, ал медициналық қызметтерді салықтан толық босатуды ұсынды.