Алибек Куантыровтың Қазақстанның экология және табиғи ресурстар министрі болып тағайындалуы биліктің North Caspian Operating Company (NCOC) — Қашаған кен орнының операторымен экологиялық дауды жеделдетіп реттеу ниетімен байланысты болуы мүмкін. Осындай бағаны Teniz Capital Investment Banking инвестициялық компаниясы берді, деп хабарлайды infohub.kz сайты.
Сөз Қазақстан NCOC-ке күкіртті нормадан тыс сақтағаны үшін қойған 2,356 трлн теңге көлеміндегі айыппұл туралы болып отыр. Teniz Capital талдаушылары Куантыровтың тағайындалуын үкіметтің көпжылдық жанжалды шешу жөніндегі күш-жігерін жандандыруының ықтимал белгісі ретінде қарастырады.
«Кейінгі оқиғалар үкіметтің реттеуді жандандыру ниеті туралы болжамды нығайта түседі», — дейді компанияда.
Куантыров Экология және табиғи ресурстар министрлігін 2026 жылы 3 қыркүйекте басқарды. Бұған дейін ол Сыртқы істер вице-министрі қызметін атқарып, KAZENERGY қауымдастығын басқарған және Ұлттық экономика министрлігін басқарған.
Teniz Capital-дың бағамы бойынша, оның тәжірибесі Қазақстанның экологиялық талаптарын, халықаралық мұнай-газ компанияларының мүдделерін және халықаралық арбитраждық талқылауларды қозғайтын дауда пайдалы болуы мүмкін.
Экологиялық дау Атырау облысы бойынша экология департаменті 2022 жылы жүргізген тексеруден кейін туындады. Оның қорытындысы бойынша ведомство Қашағанда рұқсат етілген 773 мың тонна көлемінде 1,7 млн тонна күкірт сақталғанын анықтады. 2023 жылы Қазақстан операторға 2,356 трлн теңге айыппұл қойды.
NCOC талаптарға қарсы дау айтып, заңнама мен берілген рұқсаттардың шарттарын сақтағанын мәлімдейді. Негізгі келіспеушіліктердің бірі күкірт сақтаудың жылдық лимиттерін қосу мүмкіндігі болды.
Сот талқылаулары бірнеше кезеңмен өтті. 2025 жылы маусымда Жоғарғы сот бұрынғы қаулыны жойып, істі жаңадан қарауға жіберді. Сол жылы тамызда апелляциялық алқа талаптарды мәні бойынша бағаламай, процестік бұзушылықтарға байланысты әкімшілік актіні жойды. Кейінірек экологиялық ведомство айыппұлды қайта қойды.
2026 жылы маусымда Атырау облыстық соты айыппұлды күшінде қалдырды. Ерікті төлеу мерзімі 21 шілдеде аяқталғаннан кейін мәжбүрлеп өндіріп алу басталды. Сот орындаушылары NCOC-тің жылжымайтын мүлкі мен көлігін тұтқындады, бірақ компанияның банктік шоттарын тұтқындамады.
7 қыркүйекте сот орындаушысының әрекеттеріне шағымдануға байланысты атқарушылық іс жүргізу тоқтатылды. Кейінірек сот NCOC-тің атқарушылық іс жүргізуді және онымен байланысты шектеу шараларын жою туралы талап қоюын қанағаттандырмады. Қыркүйектің соңында өндіріп алу қайта жалғасты.
Қатар дау халықаралық арбитражда қаралуда. NCOC және халықаралық акционерлер Қазақстанның әрекеттеріне қарсы дау айтып, заңнама талаптары мен рұқсаттар шарттарының сақталуын талап етеді.
Bloomberg 9 қазанда хабарлағанындай, консорциум қатысушылары қазақстандық билікпен дауды реттеу мүмкіндігін талқылаған, алайда түпкілікті ұсынысты келісе алмаған. Басылым дерегінше, Shell, Eni және TotalEnergies қолдаған бастамаға ExxonMobil қарсы шыққан. Кейіннен ExxonMobil-дың ұстанымын TotalEnergies де қолдады.
Дауды шешу Қашағанның одан әрі дамуы үшін де маңызды. Бұған дейін Bloomberg ExxonMobil Қазақстанмен созылмалы келіспеушіліктер реттелген жағдайда кен орнын кеңейтуге $80 млрд инвестиция қарастыруға дайын екенін хабарлаған.