Әрбір 279-шы америкалықта Линч синдромы бар — бұл тоқ ішек және жатыр обырының ең көп таралған тұқым қуалайтын себебі. Бұл синдромы бар адамдарда қатерлі ісікке шалдығу қаупі өте жоғары, сондықтан ғалымдар оларды қорғау үшін вакцина әзірлеп жатыр. Алғашқы зерттеулер үміт көрсетіп отыр, деп хабарлайды infohub.kz.
Хьюстондық дәрігер Стейси Нортонға Линч синдромы диагнозы қойылған. Оның анасы тоқ ішек обырынан қайтыс болған, ал әпкесі 25 жасында ми ісігінен көз жұмған. Нортонның өзі жатыр обырынан аман қалған, ал оның екі баласы да мутацияны мұра етіп алған. Сондықтан ол жаңа вакцинаның сынағына қатысуға келісті.
Линч синдромы — ата-анадан берілетін генетикалық мутация. Бұл мутация ағзаның ДНҚ қателерін жөндеу қабілетін нашарлатып, ісік қаупін арттырады. Қарапайым адамда тоқ ішек обырының қаупі 5% болса, Линч синдромы бар адамдарда бұл қауіп 80%-ға дейін жетуі мүмкін. Синдром сонымен қатар жатыр, ұйқы безі, асқазан, аналық без және тері обырының қаупін арттырады.
Қазіргі уақытта Линч синдромына қарсы үш вакцина әзірленуде. Екеуі АҚШ-та клиникалық сынақтан өтіп жатыр, ал үшіншісі Ұлыбританияда басталып жатыр. Хьюстондағы MD Anderson қатерлі ісік орталығының ғалымы Эдуардо Вилар-Санчес жүргізген зерттеуде Нортон және Линч синдромы бар тағы 44 адам швейцариялық Nouscom компаниясы жасаған вакцинаны сынады. Бұл вакцина иммундық жүйені Линч синдромынан туындаған қатерлі ісік алды өзгерістердегі 209 ауытқуды тануға үйретеді.
Зерттеу нәтижелері Nature Medicine журналында жарияланды. Бір жылдан кейін вакцина алған адамдарда тоқ ішекте қатерлі ісік алды өсінділер азайған, ал озық полиптер байқалмаған. Нортонның өзінде вакцинациядан кейін екі жыл қатарынан полип болмаған. Зерттеушілер вакцинаның әсерін күшейту үшін қосымша доза беруді жоспарлап отыр.
Оксфорд университетінің ғалымдары да осыған ұқсас вакцинаны сынай бастады. Олар Moderna-ның mRNA технологиясын қолданады. Сонымен қатар, ImmunityBio компаниясының Tri-Ad5 вакцинасы плацебомен салыстырылуда, нәтижелер күтілуде.
Линч синдромы көбінесе жас ересектерде тоқ ішек обырының өсуімен байланысты. АҚШ-та жыл сайын шамамен 158 000 адамға тоқ ішек обыры диагнозы қойылады, олардың көпшілігі 50 жастан асқандар. Дегенмен, жас ересектер арасында бұл ауру жиілеп барады. Сарапшылар генетикалық тестілеудің кеңеюіне байланысты Линч синдромы туралы хабардарлық артып келе жатқанын айтады.
АҚШ-тың нұсқаулықтарына сәйкес, орташа қауіпті адамдар 45 жастан бастап тоқ ішек обырына скринингтен өтуі керек. Егер нәжісте қан, диарея, іш қату, себепсіз салмақ жоғалту немесе іштің ауыруы сияқты белгілер пайда болса, скринингті кез келген жаста жасау керек.