Мажарстан президенті Тамаш Сульок премьер-министр Петер Мадьярдың бастамасымен қабылданған конституциялық түзетуге қол қойды. Бұл құжат оның мемлекет басшысы ретіндегі өкілеттігін дереу тоқтатады, деп хабарлайды infohub.kz.
Бұл заңнама Мадьярдың бұрынғы премьер-министр Виктор Орбанның билік тіректерін жою жоспарының бір бөлігі болды. Мадьярдың айтуынша, ол сәуірдегі сайлауда оңшыл көшбасшыны жеңіп, халықтан күшті мандат алған.
Түзету Сульоктың өкілеттігін бірден тоқтатады. Себебі 2024 жылдың басында Орбанның ұлтшыл Фидес партиясының депутаттары сайлаған президентке қоғамның сенімі күрт төмендегені айтылады.
Сульок заңнамаға қол қоюдан бас тарта алмайтынын, өйткені ол заң талаптарына сәйкес келетінін жеткізді. Алайда бұрынғы Конституциялық сот судьясы реформаның Мажарстандағы заң үстемдігіне зиян келтіргенін ескертті. «Конституцияның он жетінші түзетуі Мажарстанның конституциялық демократиясында бетбұрыс жасады», – деді Сульок. «Заң үстемдігін ашық бұзатын тәсілмен мемлекеттік лауазым иелерін қызметтен алу... демократияның, билік бөлінісінің және заң үстемдігінің конституциялық құндылықтарына терең жара салатын теріс прецедент қалыптастырады», – деп қосты.
Сыншылардың пікірінше, 16 жыл бойы билікте болған Орбан демократиялық институттарды әлсіретті. Ол Facebook-тегі жазбасында реформаларды сынға алды: «Тирания енді қатер емес, шындық. Егер мұны президентке жасауға болатын болса, ертең ешкім қауіпсіз болмайды», – деді.
Фидес партиясы сәуірдегі сайлауда жеңіліске ұшырағаннан бері бірқатар жоғары лауазымды тұлғалардың отставкасына және қоғамдық қолдаудың төмендеуіне тап болды.
Парламент спикері уақытша президент болады. Мадьярдың орталық-оңшыл Тиса партиясы парламентте үштен екі дауысқа ие, бұл кез келген заңды өзгертуге мүмкіндік береді. Парламент жаңа конституция күшіне енгенге дейін немесе ең көбі бес жылға президент сайлайды.
Сенбіде, Сульоктың заң бойынша әрекет ету мерзімі жақындағанда, Мадьяр күннен қорғайтын көзілдірік киіп, террассада кофе ішіп отырған суретін жариялады. Сульок түзетуге қол қойғаннан кейін, Мадьяр парламент спикері Агнеш Форштоффердің дүйсенбіден бастап уақытша президент міндетін атқаратынын мәлімдеді.
«Бұл шешімдермен біз Орбан режимі жылдар бойы мажар халқынан тартып алуға тырысқан нәрсені қалпына келтіріп жатырмыз», – деді ол Facebook-тегі жазбасында. «Билікті шектеуге болатынына, мемлекеттік активтерді қайтаруға болатынына және мемлекет қайтадан өз азаматтарына, азат мажар азаматтарына қызмет ете алатынына сенімділік».
Түзету сонымен қатар депутаттардың өкілеттігін 12 жылмен шектейді және Конституциялық сот судьяларына 70 жаста зейнеткерлікке шығу жасын белгілейді, бұл соттың қазіргі төрағасы, Орбанның одақтасы Петер Полтты зейнетке шығуға мәжбүр етеді.
Сәуірде Орбанды жеңгеннен бері Мадьяр Сульокты отставкаға кетуге бірнеше рет шақырды, оны негізгі мәселелер бойынша ұлттық бірлікті білдіре алмады және Орбан мен оның үкіметінің мүддесіне қызмет етті деп айыптады.