Мүгедектігі бар адамдарға деген құрметті қарым-қатынас тек қолжетімді ортамен ғана емес, күнделікті қарым-қатынас арқылы да қалыптасады. Қандай сөздерді қолданбаған жөн, неге көмекті таңуға болмайды және әңгімелесушінің жеке шекарасын қалай бұзбау керектігі туралы «Мама Про» қоғамдық қорының инклюзия жөніндегі сарапшысы Нюргуяна Адамова айтып берді, деп хабарлайды infohub.kz сайты.

Кейде айналасындағылар тіпті жақсы ниетпен де мүгедектігі бар адамдарға қатысты қателік жібереді: сұрамай-ақ көмек ұсынады, тым жеке сұрақтар қояды немесе адамның өзіне емес, оның серігіне жүгінеді. Сарапшының айтуынша, ең алдымен адамды диагнозы арқылы қабылдау әдетінен бас тартқан маңызды.

«Көбіне адамды мүгедектігі емес, қоршаған орта шектейді. Бүгінде қоғам мүгедектікті түсінудің медициналық моделінен біртіндеп әлеуметтік моделіне көшуде. Назар оның қоғам өміріне толыққанды қатысуына кедергі келтіретін бөгеттерге аударылады. Бұған айналасындағылардың алдын ала қалыптасқан пікірлері де кіреді», – дейді сарапшы.

Ол күнделікті қарым-қатынаста дұрыс тұжырымдарды қолдану маңызды екенін түсіндіреді. Мысалы, «мүгедек» дегеннің орнына «мүгедектігі бар адам», ал «соқыр» дегеннің орнына «көру қабілеті бұзылған адам» деп айтқан дұрыс. Сонымен қатар қажет болса, әңгімелесушіден қай атаудың өзіне жақын екенін нақтылауға болады.

Көмек ұсынуға ерекше назар аударған жөн. Адамға қиын болып көрінсе де, бірден араласпау керек.

«Екі қарапайым сұрақ қою жеткілікті: "Сізге көмек керек пе?" және "Мен сізге қалай көмектесе аламын?" Ең бастысы – көмек шынымен қажет және мүгедектігі бар адамға жайлы болуы керек екенін түсіну», – деп атап өтті спикер.

Этикеттің басқа да нюанстары бар. Мысалы, рұқсатсыз мүгедектер арбасын жылжытуға, таяққа қол тигізуге немесе көзі нашар көретін адамның қолынан ұстауға болмайды. Сөйлеу қабілеті бұзылған адаммен әңгімелескенде оның сөзін бөлмей, ойын жеткізуге уақыт беру маңызды. Бұл ретте сарапшы мүгедектігі бар адамдармен қарым-қатынас айналасында шамадан тыс сақтық атмосферасын жасамауға кеңес береді.

Ал егер байқаусызда дұрыс емес сөз айтылып кетсе, жағдайды ыңғайсыз оқиғаға айналдырмаған жөн: сабырмен кешірім сұрап, әңгімені жалғастырса болды. Инклюзивті қоғам күнделікті іс-әрекеттен, жеке шекараны құрметтеуден және әр адамнан ең алдымен адамды көруге дайын болудан басталады.