InfoHub Logo

Қазақстанда ең төменгі жалақыны (ЕТЖ) 85 мың теңгеден 150 мың теңгеге дейін көтеру туралы мәселе қайта күн тәртібіне шықты. Бұл тек жалақының ең төменгі шегі ғана емес, сонымен қатар әлеуметтік төлемдер, декреттік демалыс ақысы, бала күтімі бойынша жәрдемақылар сияқты маңызды қаржылық көрсеткіштерге де әсер етеді.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Ең төменгі жалақының маңызы

Қазіргі таңда Қазақстандағы ең төменгі жалақы – 85 мың теңге. Бұл – елдегі кез келген жұмыс орны үшін толық айлық еңбекақының ресми минимумы. Алайда, бұл көрсеткіш тек жалақымен шектелмейді. Ол Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан төленетін маңызды төлемдерге тікелей байланысты. Егер азамат ресми түрде жұмыс істесе, оның ЕТЖ-ға байланысты төлемдері өмірдегі қиын немесе маңызды жағдайлардағы қаржылық қолдау мөлшерін анықтайды.

Мысалға:

Қорытындылай келе, ЕТЖ – бұл тек табыс деңгейінің декларативті көрсеткіші немесе шартты минимум емес. Ол елдің бүкіл қаржы жүйесінде өзгерістер тудыратын макроэкономикалық тетік болып табылады. Егер ең төменгі жалақы 150 мың теңгеге дейін көтерілсе, бұл бірден бірнеше шығындар мен төлемдер деңгейіне әсер етеді.

ЕТЖ-ны көтеруге екі рет бас тартып, енді неге ойланды?

Қазақстанда ЕТЖ-ны 150 мың теңгеге дейін көтеру идеясы алғаш рет 2026 жылдың сәуір айында айтылған болатын. Бірақ бұған дейін үкімет бұл ұсыныстан бас тартқан еді. Мәселен, 2025 жылдың тамыз айында вице-премьер Серік Жұманғарин ЕТЖ-ны көтеру жоспары жоқ екенін мәлімдеген болатын. Екі айдан кейін депутаттар оны 110 мың теңгеге дейін көтеруді ұсынды. Алайда, сол кездегі жағдайға байланысты, билік мемлекетті тұрақтандыруға басты назар аударып, бұл ұсынысты қабылдамады.

Ал 2026 жылдың сәуір айында Ұлттық экономика бірінші вице-министрі Азамат Әмрин ЕТЖ-ны 85 мың теңгеден 150 мың теңгеге дейін көтеру мүмкіндігін қарастырып жатқанын айтты. Оның айтуынша, бұл жылдың түсімдеріне байланысты болады. Мұндай мүмкіндік мұнай бағасының күрт өсуімен байланыстырылып отыр. Мемлекеттік бюджетке түсетін түсімдер болжамнан асып түскендіктен, үкіметте «артық ақшаның» пайда болуы мүмкін. Бұл қаражатты ЕТЖ-ны көтеруге бағыттау жоспарланып отыр.

Көтеруге қаражат бар ма?

Экономистердің пікірінше, ЕТЖ-ны көтеру үшін мемлекетте мүмкіндіктер бар. Бірінші кезеңде бұл шығыстарды оңтайландыру, резервтерді пайдалану, Ұлттық қордан трансферттер немесе қарыз алу есебінен жүзеге асырылуы мүмкін. Алайда, кейбір сарапшылар мұнай бағасының уақытша жоғарылауына сүйену қауіпті екенін ескертеді. Себебі, мұнай бағасы төмендеп кетсе, әлеуметтік міндеттемелерді орындау қиындауы мүмкін.

Мұнай бағасының өсуі – ЕТЖ-ға негіз бола ала ма?

Халықаралық брокер Арман Бейсембаевтің айтуынша, қазіргі уақытта бюджетке түсетін табыстың артуы уақытша құбылыс. Мұнай бағасының өсуі Иранмен байланысты геосаяси жағдайларға байланысты. Бұл жағдай тұрақталған кезде мұнай бағасы қайта төмендеуі мүмкін. Сондықтан, ол ЕТЖ-ны күрт көтеруге қазіргі уақыт қолайлы емес деп санайды. Себебі, мемлекеттік кірістер азайғанмен, әлеуметтік шығындарды қысқарту мүмкін болмайды.

ЕТЖ-ның өсуі бизнеске қалай әсер етеді?

Егер ЕТЖ көтерілсе, бұл мемлекет қазынасына қосымша салық және әлеуметтік аударымдар түсуіне әкеледі. Бұл шағын және орта бизнес (ШОБ) үшін белгілі бір стресс-тест болады. Дегенмен, сарапшылар компаниялардың жаппай жабылуын күтпейді. Керісінше, жалақының «көлеңкеден» шығуына ықпал етеді. Көптеген жұмыс берушілер ресми түрде 85 мың теңге емес, 140-150 мың теңге жалақыны көрсетуге мәжбүр болады.

ЕТЖ-ның өсуі инфляцияны арттыра ма?

ЕТЖ-ның күрт өсуі инфляциялық қысымды күшейтуі мүмкін. Бір миллионға жуық адамның табысы артқанда, олардың сатып алу қабілеті жоғарылайды. Бұл экономикада ақша массасының ұлғаюына әкеліп, бағаның өсуіне ықпал етуі ықтимал. Алайда, бұл әсердің аса ауқымды болмайтыны болжанады. Бірақ кейбір өңірлерде, әсіресе, ЕТЖ алатын азаматтар көп шоғырланған жерлерде бағаның өсуі сезіледі.

Қорытындылай келе, ЕТЖ-ны көтеру – бұл тек сандық көрсеткіш емес, ол жұмысшы табысы, бизнес шығындары, әлеуметтік төлемдер, салықтар және инфляциялық тәуекелдер сияқты көптеген факторларды қамтитын маңызды шешім. Бұл шешімді қабылдау кезінде саяси ұпай жинау емес, нақты экономикалық есептеулерге сүйену қажет.