Қазақстандықтар ақшаны белсенді жұмсап, сауда экономиканың негізгі драйверлерінің бірі болып қалып отыр. Алайда ресми статистиканың деректері соншалықты әдеттен тыс болғандықтан, сарапшылар олардың нақты ахуалға сәйкестігіне күмән келтірді. Бір тұрғынға шаққандағы бөлшек саудадағы аймақтық айырмашылықтар туралы Orda.kz хабарлайды.
Сарапшылар аймақтық айырмашылықты орынсыз деп санайды. 2025 жылғы деректер бойынша, орташа қазақстандық «қамтамасыз еткен» бөлшек тауарайналым 1,36 млн теңгені құрады — бұл бір жыл бұрынғы көрсеткіштен 16,3%-ға жоғары. Сонымен қатар аймақтар арасындағы алшақтық өте үлкен: Алматыда көрсеткіш бір адамға шаққанда 4,08 млн теңгеге жетті (республикалық орта көрсеткіштен шамамен үш есе артық), Астанада — 2,24 млн, Шығыс Қазақстан облысында — 2,21 млн, Қарағанды облысында — 1,64 млн теңге. Ал Түркістан облысында бір тұрғынға небәрі 260,9 мың теңге, Жамбыл облысында — 496,8 мың, Ұлытау облысында — 553,1 мың, Жетісу облысында — 584,1 мың теңге келген.
«Алайда деректерге мұқият қараса, ресми статистика орынсыз аймақтық айырмашылықты көрсететіні анық. Осы ақпаратқа сүйенсек, Шымкентте бір адамға шаққандағы бөлшек сауда көрсеткіші көршілес Түркістан облысына қарағанда төрт еседен астам, Астанада — 9 есеге жуық, ал Алматыда — 16 есе көп», — делінген Energyprom сараптамасында.
Алшақтықтың бір бөлігін түсіндіруге болады: ең ірі сауда желілері мен сауда орталықтары Алматы мен Астанада шоғырланған, басқа өңірлердің тұрғындары сауда жасау үшін осы қалаларға келеді. Алайда мұндай айтарлықтай айырмашылық сұрақ туғызады. Ресми статистика негізінен кассалық чектер мен есептілік арқылы өткен сауданы ескеретіні, ал кейбір аймақтардағы сауданың бір бөлігі ресми есептен тыс қалуы мүмкін екендігі жоққа шығарылмайды.
Осы тұста сауданың жалпы көрсеткіштері өте сенімді көрінеді. 2026 жылдың бірінші жартыжылдығының қорытындысы бойынша Қазақстандағы сауданың жалпы көлемі 36,2 трлн теңгеге жетті, ал физикалық көлем 5,7%-ға өсті. Негізгі үлесті көтерме сауда қамтамасыз етті: оның көлемі 6,6%-ға артып, 24,5 трлн теңгені құрады. Айналымның 80%-ға жуығы азық-түлік емес тауарлар мен өндірістік-техникалық мақсаттағы өнімдерге тиесілі болды. Көтерме сауда көлемі бойынша көшбасшылар: Алматы (35,2%), Атырау облысы (14,9%), Астана (14,3%) және Қарағанды облысы (5,5%).