Қазақстанда тұрғын үйді сыйға алу тиімді мәміле болып көрінуі мүмкін, алайда мұндай жылжымайтын мүлікті кейін сатқан кезде меншік иелері айтарлықтай салықтық шығындарға тап болуы мүмкін. Артық төлемдерден қалай аулақ болуға болатынын анықтаймыз, деп хабарлайды infohub.kz сайты.
Қазақстанда тұрғын үйді әртүрлі жолмен сатып алуға болады: ипотекаға, бөліп төлеуге немесе толық құнын төлеп сатып алуға, айырбастауға, сондай-ақ сыйға тарту шарты бойынша алуға болады. Көпшілік сыйға тартылған пәтерді іс жүзінде ешқандай шығынсыз сатып, үлкен соманы тез алу мүмкіндігі ретінде қарастырады. Алайда, PRG.ZANGER порталының айтуынша, мұндай тәсіл жеке табыс салығына (ЖТС) байланысты қосымша шығындарға әкелуі мүмкін.
Тұрғын үйді сыйға алу фактісінің өзі алушы үшін салықтық міндеттеме тудырмайды: бұл салық салу мақсатында жеке тұлғаның табысы болып есептелмейді, сондықтан ЖТС төлеудің қажеті жоқ. Бұл ереже басқа да мүлікке, сондай-ақ кәсіпкерлік қызметпен байланысты болмаса, тегін алынған жұмыстарға немесе қызметтерге де қолданылады. Алайда, сыйға тартылған мүлікті белгілі бір мерзімде сатқан кезде салық төлеу міндеті туындайды.
Дереккөзге сәйкес, меншік құқығы екі жылдан аз уақыт болған сыйға тартылған пәтерді сату кезінде құн өсімінен түскен табыс сату бағасы мен мүліктің бағалау құны арасындағы оң айырма ретінде анықталады. Бағалау құны — бұл меншік құқығы пайда болған жылдың 1 қаңтарындағы мүлік салығын есептеу үшін Мемлекеттік корпорация белгілеген құн. Ерекшелік: егер мүлік 2026 жылдың 1 қаңтарына дейін тегін алынған болса және осы күннен кейін сатылса, меншік мерзімі бір жылдан аз деп есептеледі.
Әдетте ЖТС табыстың 10% құрайды, яғни сатып алу мен сату сомасы арасындағы айырма. Мысалы, егер пәтер 20 млн теңгеге сатып алынып, 22 млн теңгеге сатылса, салық 2 млн теңге пайдадан алынады және 200 мың теңгені құрайды. Бірақ пәтер сыйға тартылған кезде, сатып алу құны болмағандықтан, құн өсімінен түскен табыс ретінде бүкіл сату сомасы анықталады. Осылайша, сыйға тартылған тұрғын үйді меншік құқығының алғашқы екі жылында сатқан кезде ЖТС бүкіл сомадан төленуі керек: 22 млн теңге бағасы кезінде салық 2,2 млн теңгені құрайды.
Салық кодексі сатып алу құнының орнына басқа мән қабылдануы мүмкін жағдайларды қарастырады, бұл салықты азайтуға мүмкіндік береді. Мұндай жағдайларға жатады: бұрын тегін алынған мүлік ретінде табысқа қосылған құн (егер пәтер жеке кәсіпкердің немесе жеке тұлғаның салық салынатын табысына қосылған болса); бағалаушының есебі бойынша алу кезіндегі нарықтық құн (мұрагерлік немесе қайырымдылық көмек ретінде алынған мүлікті сату кезінде); алу жылының 1 қаңтарындағы мемлекет мүлік салығы үшін қолданатын бағалау құны; жер учаскелері үшін кадастрлық (бағалау) құны; қалған жағдайларда нөлдік құн.
Осылайша, сыйға тартылған пәтерді немесе үйді екі жылдық меншік мерзімі аяқталғанға дейін (2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап) сату айтарлықтай салықтық шығындарға әкелуі мүмкін. Сарапшылар ЖТС төлемеу үшін осы кезеңнің аяқталуын күтуді ұсынады.