Таңертең төсек жинау әдеті көбіне табысты күннің міндетті рәсімі ретінде ұсынылып, стресті азайтып, өзін-өзі бақылауды нығайтады деп айтылады. Алайда биолог Уго Франсиско де Соуза News-Medical медициналық порталы үшін дайындаған ғылыми шолу бұл әрекеттің нақты әсері көбіне асыра бағаланғанын көрсетеді, деп хабарлайды infohub.kz сайты.
Мінез-құлық нейробиологиясы мен орта психологиясының деректеріне сәйкес, төсек жинау әдет қалыптастырудың жалпы заңдылықтарын айқын көрсетеді. Бірақ оның танымдық қабілеттерге немесе мазасыздық деңгейіне пайдалы әсері туралы тікелей ғылыми дәлел әзірге жоқ.
Танымдық ғылым тұрғысынан әдеттің бекуі тұрақты контекстік триггерді — төсектен тұруды — қарапайым әрекетпен байланыстырады, уақыт өте ол автоматты түрде орындалады. Бұл таңертең шешім қабылдауға кететін сана ресурстарын азайтады. Сонымен қатар нақты бір рәсімнің автоматтануы мидың атқарушы функцияларының жалпы дамуын білдірмейді: ол жұмыс жадын жаттықтырмайды және адамды басқа міндеттерде өнімдірек етпейді. Сондай-ақ дофамин нейромедиаторының мінез-құлық үлгілерін бекуге қатысуы жатын орнын жинаудан болатын лездік «дофаминдік заряд» туралы танымал тұжырымды растамайды.
Айналадағы тәртіптің әсері де біркелкі емес. Эксперименттер визуалды хаостың көру қыртысында сигналдар бәсекесін тудырып, назарды бөлетінін көрсетеді. АҚШ-та 290 кеңсе қызметкері қатысқан зерттеу стресс пен эмоционалдық күйзелісті ретсіздіктің жиналуымен байланыстырды, бірақ жинаудың стресстің өзін жоятынын дәлелдеген жоқ. Басқа зертханалық сынақтар реттелген орта өзін-өзі бақылауы әлсіз адамдарға ұстамдылық танытуға көмектесетінін, ал өзін-өзі бақылауы жоғары қатысушылар шығармашылық тапсырмаларды дәл ретсіздікте жақсы орындағанын анықтады.
Мамандар атап өтеді: таңертең төсек жинаудың басты практикалық пайдасы — адамға жайлы болса, күннің болжамды алгоритмін бекітудің өзінде. Бір күнді өткізіп жіберу қалыптасып келе жатқан нейрондық байланысты бұзбайды, ал тұрақты дағды қалыптастыру әдетте бірнеше аптаға созылады. Ғалымдар тұрмыстық рәсімдерді танымдық денсаулықты сақтаудың ғылыми дәлелденген факторларымен шатастырмауға кеңес береді. Оларға циркадиялық ырғақты реттеу үшін табиғи күндізгі жарықтың әсері, тұрақты дене жүктемесі және түнгі ұйқының оңтайлы ұзақтығын сақтау жатады.