БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерриш Кипрге жасаған сирек сапарында аралдағы ондаған жылдық этникалық бөлініске қатысты келісімге тез қол жеткізуге үміт жоқ екеніне қарамастан, өз міндеттемесін көрсетті. Бұл туралы infohub.kz хабарлайды.
«Мен осы маңызды сәтте грек-кипрліктер мен түрік-кипрліктерді қолдау үшін қолымнан келгеннің бәрін жасаймын», — деді Гутерриш грек-кипрлік Президент Никос Христодулидиспен келіссөздерден кейін.
БҰҰ басшысы сейсенбі мен сәрсенбіде екі жақпен бірлескен отырыстар өткізуді жоспарлап, түрік-кипрлік көшбасшы Туфан Эрхүрманмен де кездесті.
БҰҰ басшысының 16 жыл ішіндегі алғашқы сапары он жылға жуық үзілістен кейін ресми бейбіт келіссөздерді қайта бастау жөніндегі жаңа күш-жігер кезінде болып отыр. 2017 жылы Гутерриш жүргізген соңғы ірі әрекет ешқандай нәтиже бермей, өзара айыптаулармен аяқталды.
Кипрдегі бейбіт келісім Шығыс Жерорта теңізінің Еуропаға және одан тыс аймақтарға табиғи газ жеткізуші ретіндегі әлеуетін іске қосуға көмектеседі, сондай-ақ энергия, аумақ және ықпал саласында бәсекелес мүдделері бар шиеленісті аймақтағы ширығуды бәсеңдетеді. 1974 жылдан бері БҰҰ араласуымен өткен көптеген келіссөздер дәл осындай тағдырға ұшырады. Сол жылы Афина қолдаған төңкерістен кейін Түркияның басып кіруі аралды екіге бөлді, төңкерістің мақсаты Грекиямен бірігу болатын.
Түрік-кипрліктер 1983 жылы аралдың солтүстік бөлігінде тәуелсіздік жариялады, бірақ бұл шешімді тек Түркия ғана мойындайды, ол жерде 35 мыңнан астам әскерін ұстап тұр. Кипр 2004 жылы Еуроодаққа қосылды, алайда халықаралық деңгейде танылған оңтүстік қана толық құқықтарға ие.
Гутерриш өзінің БҰҰ Бас хатшысы ретіндегі мерзімі аяқталуына бірнеше ай қалғанда Кипр кепілі мемлекеттері — Грекия, Түркия және Ұлыбританияның жоғары лауазымды дипломаттары қатысатын кеңірек кездесу өткізіп, бейбіт келіссөздердің ресми басталғанын жариялағысы келеді. Бұл мәлімдеме процеске серпін береріне үміт артылып отыр, осылайша Гутерриштің орнына келетін адам оны жалғастыра алады.
Гутерриш Христодулидиске Кипрдегі келісімнің «Кипрге ғана емес, өте күрделі аймақтық жағдайда да өте пайдалы болатынын» білетінін айтты.
Кипр үкіметінің өкілі Константинос Летимпотис Гутерричтің сапарға жеке уақыт бөлуі «ілгерілеу болуы мүмкін екенін білдіреді» деді.
Алайда бейбіт келісімге жолда кедергілер әлі де бар. БҰҰ бекіткен келісім жобасы негізінде грек-кипрлік және түрік-кипрлік әкімшілік аймақтардан тұратын федеративті Кипр ондаған жылдар бойы қарастырылып келеді, бірақ уақыт әр тараптың ұстанымын қатайтып, оларды бір-бірінен алыстатты. Түрік-кипрліктер грек-кипрліктердің федеративті келісімнің өзінде билікті тең бөліскісі келмейтінін айтады.
Осы айдың басында Түркия Вице-президенті Жевдет Йылмаз Анкараның бөлініс нәтижесінде түрік-кипрліктерге халықаралық танылу беретін екі мемлекеттік келісімді қолдайтынын қайталады. Йылмаз сондай-ақ Кипр үкіметінің Еуроодақ мүшелігі мен Израильмен байланысын Анкарадан жеңілдіктер алу үшін пайдалануына қарсы ескерту жасады.
Грек-кипрліктер ресми түрде аралды бөліп, Түркияның әскери қатысуын тұрақты ететін екі мемлекеттік келісімді ешқашан қабылдамайтынын мәлімдеді, өйткені олар мұны өмірге қауіп ретінде қарастырады.