Жексенбі күні кешке Тамаш Шуйоктың президенттік өкілеттігі аяқталды. Ол билеуші «Тиса» партиясы конституцияны өзгерткеннен кейін қызметтен кетуге келісті. Венгрия премьер-министрі Петер Мадьяр президент лауазымын гроссмейстер Юдит Полгарға ұсыну ниетін білдірді. Полгар — әлемдегі ең күшті шахматшы әйел ретінде танылған. Бұл туралы infohub.kz хабарлайды.
Шуйок өткен аптада парламент қабылдаған конституцияға түзетулерге қол қойды. Құжат бойынша, президенттік мерзім «сенімнің елеулі жоғалуына» байланысты мерзімінен бұрын тоқтатылады. Парламент сондай-ақ Конституциялық сот төрағасын қызметінен босатты және үш мерзім жұмыс істеген депутаттардың сайлануына тыйым салды. Бұл бұрынғы премьер Виктор Орбанның «Фидес» партиясы фракциясының жартысынан көбіне әсер етті.
Мадьяр Шуйокты Орбанға адалдық танытты деп бірнеше рет айыптап, оның отставкаға кетуін талап еткен. Бұған дейін президент бес жылдық мерзім аяқталғанша өз еркімен кетпейтінін мәлімдеген. Алайда өткен аптаның соңында ол түзетулерге қол қойып, жаңа үкіметті құқық үстемдігі қағидаттарын бұзды деп айыптады. Шуйок конституцияның өзгертілуін «венгр конституциялық демократиясы үшін күйретуші сәт» деп атап, «саяси билікке ие болу үшін еркін қоғамның негізгі қағидаттары тапталды» деді.
Шуйоктың түзетулерге қол қоюға бес күні болды — әйтпесе оған конституциялық дағдарыс және импичмент қаупі төнді. Жаңа президент тағайындалғанға дейін (30 күн ішінде) мемлекет басшысының міндетін спикер Агнеш Форстхоффер атқарады.
Венгрия — парламенттік республика: конституциялық көпшілік (199 депутаттың 133-і) конституцияны өз қалауы бойынша өзгерте алады. Сәуір айындағы сайлауда Мадьяр басқарған «Тиса» партиясы 141 мандат алды. Президенттің өкілеттігі негізінен рәміздік, бірақ ол заң жобаларын парламентке қайтара алады немесе Орбан билік еткен кезде тағайындалған Конституциялық сотқа жібере алады.
Шуйок 2024 жылы Каталина Новактың балаларға қатысты жыныстық зорлық-зомбылық қылмысын жасырғаны үшін сотталған адамды кешірім жасау дауынан кейін отставкаға кетуіне байланысты президент болды. Орбанды сынаушылар оны өз билігін ұзарту және негізгі лауазымдарда одақтастарын бекіту үшін заңдарды жүйелі түрде қайта жазуда айыптады.
Дүйсенбіде Мадьяр президент лауазымын Юдит Полгарға ұсынатынын хабарлады. «Біздің елге бірлік, бейбітшілік және барлық венгрлер мақтана алатын президент қажет», — деп жазды премьер әлеуметтік желіде. Ол Полгармен кездесіп, оның келісімін сұрайтынын қосты. «Юдит Полгардың есімі дарын мен берілгендікпен тығыз байланысты. Ең табысты әйел-шахматшы ретінде ол 26 жыл бойы әлемдік рейтингті басқарды және әлемдегі үздік он шахматшының қатарына енді», — деп атап өтті Мадьяр.
23 шілдеде 50 жасқа толатын Полгар әлемдегі ең күшті шахматшы әйел болып саналады: оның рейтингі 2700-ден асты. Ол бес жасында ойнай бастаған, 15 жасында гроссмейстер атанып, Бобби Фишердің рекордын жаңартты. Ерлер турнирлерінде өнер көрсетіп, 2002 жылы Гарри Каспаровты (бұрын «шахмат әйелдерге онша келмейді» деген) және 1998 жылы Анатолий Карповты жеңді. 2014 жылы мансабын аяқтап, кейінірек Венгрияның шахматтан ұлттық құрамасын басқарды.