Aýstralıanyń Kıama qalasyndaǵy kópshilik kitaphanasyna shamamen 150 jyldan keıin qaıtarylǵan kitaptyń sońǵy oqyrmanyn anyqtaý múmkin bolmady. Bul týraly kitaphana menedjeri Mıshel Hadson málimdedi. 1858 jyly jaryq kórgen «Afına kóne jádigerleri» atty kitapty bir er adam úı jóndeý kezinde taýyp alyp, kitaphanaǵa qaıtarǵan. Keshiktirilgen kitap úshin aıyppul ınflásıany eseptegende shamamen 28 000 aýstralıalyq dollardy (19 500 AQSh dollary) quraıdy, dep habarlaıdy infohub.kz.
Hadsonnyń aıtýynsha, kitapty tapqan azamat úıdi jóndeý kezinde kamınniń ishinen kirpishpen qalanǵan shaı qorabynan kitapty taýyp alǵan. «Bizge buryn-sońdy mundaı eski kitap qaıtarylmaǵan edi», — deıdi ol. Hadson áleýmettik jelidegi kitaphana paraqshalarynda 30-40 jyl keshiktirilgen kitaptardyń qaıtarylǵanyn jıi kóretinin, alaıda 150 jyldyq keshigý buryn-sońdy bolmaǵanyn aıtty.
Aıyppul kitaptyń ishki muqabasynda basylǵan brıtandyq aptasyna úsh pens keshiktirgeni úshin alynatyn alym negizinde eseptelgen. Bul erejeler kitaphana 1872 jyly ashylǵan kezde qoldanylǵan. Degenmen Hadson sońǵy qaryzdy ótegen oqyrmandy anyqtaý múmkin emestigin aıtady. Kitaphananyń 1870 jyldardaǵy jýrnaly joǵalǵan, sondyqtan kitapty kimniń sońǵy ret alǵany belgisiz. «Ókinishke oraı, bizde jetispeıtin býyn bar. Kitapta sońǵy oqyrman kim ekenin kórsetetin eshteńe joq», — dedi Hadson.
1870 jyldardaǵy kitaphana erejeleri boıynsha, kelesi kitapty alý úshin aldyńǵy kitapty qaıtaryp, qaryzdy óteý kerek bolǵan. «Múmkin, sondyqtan olar bizge qaıtarmaǵan shyǵar», — dedi Hadson. Sol kezdegi eskirgen erejelerdiń biri: úı sharýashylyǵynda keminde alty múshesi «oqı alatyny belgili» bolsa, úsh kitapqa deıin alýǵa ruqsat etilgen. Búgingi kitaphanada oqý qabiletin dáleldeý talap etilmeıdi. 1870 jyldary kitaphanaǵa «mas kúıde» kelgen adamdarǵa kitap berilmegen. Qazir kitaphana paıdalanýshylaryna basqalarǵa kedergi keltirse, ketý suralady, biraq mas kúıine qatysty naqty ereje joq.
Kitaptyń murja astyndaǵy jyldary ylǵaldan zaqymdanǵany baıqalady. Ol kitaphananyń bastapqy 1 000 kitaptan turatyn jınaǵyndaǵy №506 kitap bolyp belgilengen. Hadson kitaptyń kitaphana ashylǵannan keıin birneshe jyl ishinde joǵalǵanyn boljaıdy. Qaıtarylǵan kitap kitaphananyń jergilikti tarıh bóliminde kórmege qoıylady. «Biz ony qaıtadan shyǵarýǵa ruqsat bermeımiz. Bul kitaptyń qaıtarylýy úshin taǵy 150 jyl kútkimiz kelmeıdi», — dedi Hadson.