Talıban bılikke kelgenine bes jyl tolsa da, Aýǵanstanda shamamen 2,4 mıllıon qyz orta bilim alýdan tys qalyp otyr. Bul týraly IýNESKO málimdep, qyzdardyń bilim alý quqyǵyn dereý qalpyna keltirýge shaqyrdy, dep habarlaıdy infohub.kz.
Parıjde ornalasqan IýNESKO áıelder men qyzdardyń bilimnen shettetilýin olardyń irgeli quqyqtaryn óreskel buzý dep sanaıdy. «Aýǵanstan — álemdegi áıelder men qyzdardyń orta jáne joǵary bilim alýy resmı túrde tyıym salynǵan jalǵyz el. Bes jyl — bul balanyń bilimindegi ýaqytsha úzilis emes, bul tolyqtaı orta mektep sıkliniń joǵalýy», — dedi IýNESKO-nyń tótenshe jaǵdaılardaǵy bilim berý baǵdarlamasynyń úılestirýshisi Hoda Djaberıan beınekonferensıa barysynda.
Djaberıan IýNESKO qyzdar men áıelderdiń orta jáne joǵary bilim alý quqyǵyn dereý jáne eshqandaı shartsyz qalpyna keltirýdi talap etetinin atap ótti. «Bul talqylaýǵa kelmeıdi. Bul — negizgi adam quqyǵy jáne onyń ornyn eshteńe basa almaıdy», — dedi ol.
Talıban 2021 jyldyń 15 tamyzynda AQSh pen NATO áskerleri jıyrma jyldyq soǵystan keıin shegingen kezde bılikti basyp aldy. Kóp uzamaı olar qyzdardyń orta mektepke barýyna tyıym salyp, keıin bul shekteýlerdi joǵary bilimge, jumysqa ornalasýǵa jáne basqa da salalarǵa taratty. Osylaısha áıelder men qyzdar qoǵamdyq ómirden tolyqtaı shettetildi.
Birikken Ulttar Uıymy, gýmanıtarlyq uıymdar, adam quqyǵyn qorǵaýshylar jáne birqatar ıslam elderiniń úndeýine qaramastan, Talıban bul tyıymdy saqtap otyr. Olar bul máseleni ishki is dep sanaıdy.
Djaberıannyń aıtýynsha, bul shekteýler Aýǵanstannyń bilim salasyndaǵy jıyrma jyldyq jetistikterin joqqa shyǵarýda. 2001 jyly qyzdardyń mektepke barý múmkindigi óte shekteýli bolsa, 2021 jylǵa qaraı shamamen 1 mıllıon qyz orta bilimmen qamtyldy. «Aýǵanstan qyzdardyń bilim alý múmkindigin keńeıtýde aıtarlyqtaı progreske qol jetkizgen edi. Ókinishke qaraı, bul jetistikterdiń kóp bóligi qazir tolyǵymen joıyldy», — dedi ol.
IýNESKO Aýǵanstanda qoǵamdyq bilim berý, saýattylyq jáne daǵdylardy damytý baǵdarlamalaryn júrgizý arqyly bilim berýdi qoldap keledi. Bul sabaqtar qoǵamdyq oryndarda, kóbinese saýattylyq jattyqtyrýshylarynyń úılerinde, bılik ókilderiniń bilýimen ótedi. Uıymnyń málimetinshe, 1000-nan astam saýattylyq jattyqtyrýshylary bar, olardyń kópshiligi IýNESKO men onyń seriktesteri daıyndaǵan.
«Shekteýler saqtalǵanymen, biz aýǵan bilim alýshylardy tastap kete almaımyz. IýNESKO qaýymdastyqtarmen jáne seriktesterimizben birlesip, bilim alýdyń barlyq múmkin joldaryn saqtaý úshin jumys isteıdi», — dep qorytyndylady Djaberıan.