Mysyr, Somalı, Erıtreıa jáne AQSh prezıdentiniń aǵa keńesshisiniń qatysýymen Kaırde ótken dıplomatıalyq konsýltasıalar Afrıka múıizi men Qyzyl teńizdegi qaýipsizdik máselelerine kelisilgen tásilderdi damytýǵa baǵyttalǵan, dep habarlaıdy infohub.kz.
Talqylaýlar Efıopıanyń teńizge shyǵý nıeti aımaqtyq saıasatty qaıta qalyptastyryp, Qyzyl teńizdegi júk tasymaly qysymǵa ushyrap, elder burynǵy odaqtar men qaýipsizdik seriktestikterin qaıta baǵalap jatqan kezde ótýde.
Kelissózderdiń egjeı-tegjeıi az belgili. Resmı málimdemelerge sáıkes, kún tártibinde Afrıka múıizi men Qyzyl teńiz aımaǵyndaǵy qaýipsizdik máselesi negizgi oryn aldy. Bul jalpy sıpattama buryn bólek qarastyrylǵan máselelerdiń – Efıopıanyń keńeıip jatqan aımaqtyq róli, teńiz qaýipsizdigi men yqpal úshin básekelestiktiń – ózara baılanysyn kórsetedi.
Kaır kelissózderiniń mańyzy jarıa aıtylǵannan góri, aımaqtaǵy belgisizdik kezinde Mysyr, AQSh jáne Afrıka múıiziniń negizgi sýbektileri arasynda dıplomatıany úılestirý áreketinde jatyr. Kelissózder birlesken sesıa emes, jeke konsýltasıalar túrinde ótkenimen, olar aımaqtyq qaýipsizdik, Qyzyl teńiz turaqtylyǵy jáne geosaıası básekelestikke úılestirilgen tásilge ortaq múddeni bildirdi.
Mysyr úshin bul áńgime áli de Efıopıadan bastalady. Uly Efıopıalyq Renesans bógeti janjaly Kaır men Addıs-Abeba arasyndaǵy qarym-qatynasty uzaq jyldar boıy anyqtap keldi. Biraq Mysyrdyń alańdaýshylyǵy endi sý qaýipsizdiginen asyp ketti. Efıopıanyń teńizge shyǵýǵa umtylysy, aımaqtyq seriktestikti nyǵaıtý áreketteri jáne Afrıka múıizindegi ósip kele jatqan róli Kaırdiń keńirek aımaqtyq esepteýleriniń bóligine aınaldy.
Kaır Efıopıadaǵy damýdy ulttyq qaýipsizdik turǵysynan uzaq ýaqyt qarastyrdy. Afrıka múıizi bul alańdaýshylyqqa taǵy bir ólshem qosady, ásirese porttar, jaǵalaýlar men aımaqtyq yqpal úshin básekelestik kúsheıgen saıyn. Mysyr úshin Qyzyl teńiz endi tek keme joly emes. Ol saýda, teńizge qol jetkizý jáne aımaqtyq saıasat ushtasatyn keńirek qaýipsizdik ortasyna aınaldy.
Somalıdiń osy teńdeýdegi mańyzy onyń ishki qıyndyqtarynan asyp túsedi. Geografıalyq ornalasýy Bab ál-Mandeb buǵazy men negizgi teńiz joldaryna jaqyn bolýyna baılanysty strategıalyq mańyz beredi. Biraq onyń aǵymdaǵy aımaqtyq pikirtalastardaǵy róli Efıopıamen egemendik pen teńizge shyǵý týraly daýmen de qalyptasady. Efıopıanyń teńizge shyǵý áreketi aımaqtyń eń sezimtal máseleleriniń birine aınaldy.
Erıtreıa aımaqtyq teńdeýge taǵy bir qabat qosady. Qyzyl teńizde jaǵalaý syzyǵy jáne Efıopıamen uzaq ári kúrdeli qarym-qatynasy bar Erıtreıa aımaqtyq qaýipsizdik týraly kez kelgen talqylaýda mańyzdy aktor bolyp qala beredi. Onyń múddeleri árdaıym Mysyr nemese Somalımen tolyq sáıkes kelmeıdi, biraq geografıasy oǵan strategıalyq salmaq beredi.
AQSh ókiliniń Kaır kelissózderine qatysýy talqylaýlarǵa halyqaralyq ólshem qosyp, AQSH-tyń Afrıka múıizi men Qyzyl teńizge degen turaqty qyzyǵýshylyǵyn kórsetti. AQSh prezıdentiniń Afrıka jónindegi aǵa keńesshisi Massád Býlos Somalı men Erıtreıa ókilderimen jeke kezdesýlerden keıin áleýmettik jelide Afrıka múıizindegi qaýipsizdik pen turaqtylyq máselelerin, sonyń ishinde aımaqtyq turaqtylyq pen Somalıdiń ishki saıası dıalogyn ilgeriletý joldaryn talqylaǵanyn aıtty.
Vashıngton úshin Afrıka múıizi áli de tanys basymdyqtarmen baılanysty: aımaqtyq turaqtylyq, lańkestikpen kúres jáne álemdegi eń qarbalas teńiz joldarynyń biriniń qaýipsizdigi. Júk tasymalyndaǵy úzilister men keńirek geosaıası shıelenister halyqaralyq nazardy aýdarǵandyqtan, Qyzyl teńizdi elemeý qıyndady.
Saıası jáne qaýipsizdik táýekelderi boıynsha taldaýshy Mubarak Álıý Ál-Jazıraǵa bergen suhbatynda Mysyrdyń AQSH-pen úılestirýi Afrıka múıizindegi daǵdarystardy bólek sheshý múmkin emestigin moıyndaý dep aıtty. Onyń pikirinshe, Kaır kelissózderiniń ýaqyty Mysyrdyń aımaqtyq qaýipsizdik tártibin qalyptastyrýǵa umtylysyn kórsetedi.
Bóget daýy sheshilmegenimen, Kaırdiń Efıopıaǵa qatysty alańdaýshylyǵy endi Nilmen shektelmeıtini anyq. Sýdan ashyq túrde qatyspasa da, onyń mańyzy aımaqtyq kontekste saqtalýda.
Kaır kelissózderi jańa aımaqtyq bloktyń qurylýyn bildirmeıdi. Olar múddeleri Afrıka múıizi men Qyzyl teńizde qıylysatyn memleketter arasyndaǵy konsýltasıalyq aıa retinde qarastyrylýy kerek. Ýnıversal Beıbitshilik Federasıasynyń bas hatshysy Tega Kıng Kaırdiń AQSH-ty dıalogqa tartý áreketin moıyndap, turaqty beıbitshilik Afrıka Odaǵy basqaratyn ınklúzıvti yntymaqtastyqty qajet etetinin atap ótti.