Kúzgi japyraqtardyń qyzyl men altyn tústeri áli de jańa ǵana kórine bastaǵan. Alaıda maýsymnyń qashan keletinin kúntizbege qarap dóp basyp aıtý árdaıym múmkin bola bermeıdi. Endi Aǵylshyn ormany (Forestry England) uıymy adamdardy ormandardyń túsiniń ózgerýin baqylaýǵa kómektesýge shaqyryp otyr. Bul bastama el boıynsha kúzdiń qashan jáne qalaı keletini týraly derekter jınaýǵa múmkindik beredi, dep habarlaıdy infohub.kz saıty.
«Kúzgi japyraqty baqylaý» atty azamattyq ǵylym jobasy adamdardy Aǵylshyn ormanynyń jańa kúzgi tús trekerin paıdalanyp, «kúzgi baqylaýshy» bolýǵa shaqyrady. Qatysýshylar ormanǵa barǵan kezde kezdestirgen eń kóp taralǵan japyraq túsin tirkeı alady nemese býk, at kashtany, emen, sheten jáne kúmis qaıyń sıaqty naqty aǵash túrleriniń japyraq reńkterin izdeı alady.
Aldaǵy aptalarda jáne keleshek jyldary jınalǵan baqylaýlar arqyly eldiń ormandaryna jaýapty Aǵylshyn ormany kúzgi tústiń ýaqyty men damýy aımaqtarǵa, mekendeý ortalaryna jáne aǵash túrlerine qaraı qalaı ózgeretini týraly jalpy kórinis jasaýdy kózdeıdi.
Aǵylshyn ormanynyń málimdeýinshe, alǵashqy baqylaýlar kúz áli bastapqy satysynda ekenin kórsetedi: kóptegen habarlamada orman shatyry jasyl túste. Alaıda Výstershırdegi Ýaır ormanynda, Shropshırdegi Hoýmond-Hıllde jáne Cheshırdegi Delamer ormanynda sary jáne qyzǵylt sary japyraqtar tirkelip qoıǵan.
Kúmis qaıyń men býk — túsin birinshi bolyp ózgertetin túrlerdiń qatarynda, al emen eldiń kóp bóliginde ázirge basym túrde jasyl kúıinde qalyp otyr.
Kúzdiń ýaqytyna kúndizgi jaryq, temperatýra, jaýyn-shashyn, topyraq ylǵaldylyǵy jáne jekelegen aǵashtardyń densaýlyǵy sıaqty faktorlar áser etedi. Aǵylshyn ormany bıylǵy asa ystyq ári qurǵaq jaz keıbir aǵashtardyń japyraǵyn ádettegiden erte túsirýine sebep bolǵanyn aıtty.
Klımat daǵdarysynan týyndaǵan bul jaǵdaılardyń jalpy kúzge qandaı áser etetinin aıtý áli erte, óıtkeni maýsymnyń qalaı damıtynyn aldaǵy aptalardaǵy aýa raıy anyqtaıdy.
Aǵylshyn ormanynyń orman sharýashylyǵy jónindegi keńesshisi Krıs Sorensonnyń aıtýynsha, Ulybrıtanıadaǵy asa ystyq jaz bıylǵy jyldy baqylaý úshin erekshe qyzyqty etti. «Keıbir aǵashtar japyraǵyn erte túsirdi, biraq áli de kúz alda», — dedi ol. «Biz adamdardy syrtqa shyǵyp, aınalasyndaǵy aǵashtarǵa muqıat qarap, ony baqylaýǵa kómektesýge shaqyramyz».
Tústerdiń ózgerýi — japyraqty aǵashtardyń qysqa daıyndalý prosesiniń bir bóligi. Kúnder qysqaryp, temperatýra tómendegende aǵashtar hlorofıl — japyraqtaǵy jasyl pıgmentti óndirýdi toqtatady, sóıtip japyraqta burynnan bar sary jáne qyzǵylt sary pıgmentter kórine bastaıdy. Keıbir túrler qyzyl pıgmentterdi de óndiredi.
Ózgerýdiń ýaqyty men qarqyndylyǵy túrler men oryndarǵa qaraı aıtarlyqtaı ózgerýi múmkin, sondyqtan el boıynsha jınalǵan baqylaýlar kúzdiń jyldan jylǵa qalaı damıtynyn túsinýge paıdaly.