Amazonkanyń bes eliniń polısıasy álemdegi eń úlken tropıkalyq ormanda ekologıalyq qylmysqa qarsy iri operasıa júrgizdi. Bolıvıa, Brazılıa, Kolýmbıa, Ekvador jáne Perý bıligi 2026 jylǵy «Jasyl qalqan» operasıasy aıasynda 3600-den astam polıseıdi jumyldyrdy. 15-31 shilde aralyǵynda ótken operasıa zańsyz taý-ken óndirý, aǵash kesý, jabaıy janýarlar saýdasy, janarmaı kontrabandasy jáne jerdi zańsyz basyp alýǵa qarsy baǵyttaldy. Nátıjesinde 1045 dalalyq is-shara barysynda 839 adam ustaldy, dep habarlaıdy infohub.kz.
Tárkilengen taýarlardyń quny 280 mıllıon dollardan asty. Bılik 280 myń tekshe metrden astam zańsyz kesilgen aǵashty — bul shamamen 110 olımpıadalyq júzý baseınin toltyrýǵa jetedi — sondaı-aq 195 tonna mıneraldar men zańsyz taý-ken óndirýde qoldanylatyn jabdyqty, onyń ishinde altyn, kómir, temir jáne mysty tárkiledi. Sonymen qatar, 3000-nan astam tiri janýar qutqaryldy, al jabaıy janýarlar saýdasyna baılanysty keminde 430 óli janýar tabyldy, onyń ishinde jylandar, qustar, kesirtkeler men balyqtar bar.
Ekologıalyq qylmys Amazonıadaǵy eń tıimdi zańsyz bıznestiń birine aınaldy, oǵan altyn, aǵash jáne jabaıy janýarlarǵa jahandyq suranys sebep bolyp otyr. Tergeýshilerdiń aıtýynsha, qylmystyq toptar kóbinese zańsyz taý-ken óndirýdi, aǵash kesýdi jáne jabaıy janýarlar saýdasyn biriktirip, ortaq joldar men qarjylyq jelilerdi paıdalanady. Bul transshekaralyq yntymaqtastyqtyń mańyzdylyǵyn arttyrdy, óıtkeni qylmystyq toptar quqyq qorǵaý organdarynan qashý úshin adamdar men taýarlardy kórshi elderge jıi jyljytady.
Operasıany Kolýmbıanyń astanasy Bogotadan BAÁ qoldaýymen 2023 jyly BUU Esirtki jáne qylmys jónindegi basqarmasymen birlesip qurylǵan Klımat úshin quqyq qorǵaý halyqaralyq bastamasy (I2LEC) úılestirdi.
Bul operasıa 2025 jyly Brazılıa, Kolýmbıa, Ekvador jáne Perýdyń 1500-den astam polıseıin biriktirgen uqsas kópultty kúsh-jigerden keıin júzege asyrylýda. Sol operasıa ekologıalyq qylmysqa qarsy barlaý aqparatyn bólisý men bir mezgilde shekaralyq is-qımyldy úılestirýdiń alǵashqy iri áreketteriniń biri boldy.
Bıylǵy operasıa Bolıvıany qamtydy jáne shalǵaı shekaralyq jáne ózen aımaqtarynda sınhrondy is-qımyldardy qamtydy. BAÁ İshki ister mınıstrligi Halyqaralyq ister basqarmasynyń bas dırektory polkovnık Dana Hýmaıd: «BAÁ basshylyǵy transulttyq qylmysqa qarsy kúreste yntymaqtastyq mańyzdy dep sanaıdy. Birlesip jumys isteý arqyly quqyq qorǵaý organdary neǵurlym kúshti nátıjelerge qol jetkize alady», — dedi. Kolýmbıa Ulttyq polısıasynyń dırektory general Ýılám Osvaldo Rınkon Sambrano operasıa barlaý aqparatyn úılestirilgen is-qımylǵa aınaldyrýdy kórsetkenin atap ótti. «Tabıǵı resýrstarymyzdy qorǵaý ortaq jaýapkershilikti talap etedi», — dedi ol. Perý polısıasynyń ekologıalyq qylmys jónindegi bastyǵy general Dj. Manýel Krýs Chamba ekologıalyq qylmystar «shekarany moıyndamaıtynyn», sondyqtan halyqaralyq yntymaqtastyqty qajet etetinin aıtty.