BUU (AP) — Human Rights Watch jáne taǵy úsh quqyq qorǵaý uıymy seısenbi kúni AQSh ákimshiliginiń Halyqaralyq qylmystyq sotqa (HQS) qarsy naýqanyna qarsy sotqa júgindi. Olar HQS sýdıalary men prokýrorlaryna salynǵan sanksıalar adamzatqa qarsy eń aýyr qylmystar úshin jaýaptylardy sotqa tartý múmkindigin álsiretip jatqanyn alǵa tartty. Bul týraly infohub.kz saıty habarlaıdy.
Nú-Iorktiń ońtústik okrýgine berilgen shaǵymda prezıdent Donald Tramptyń ótken jyly Gaagada ornalasqan qylmystyq sotqa qarsy shyǵarǵan atqarýshy buıryǵy men AQSH-tyń BUU-nyń adam quqyqtary jónindegi sarapshysy men úsh palestınalyq quqyq qorǵaý uıymyna qarsy salǵan sanksıalary «halyqaralyq ádiletke ashyq túrde zańsyz shabýyl bolyp tabylady jáne ony joıý qajet» delingen. Bul — ákimshiliktiń halyqaralyq quqyqty buzýǵa jáne álemdegi úkimetterdiń jazasyz qalýyna qarsy kúreske kedergi jasaý áreketterine qarsy uıymdar tarapynan jasalyp jatqan sońǵy qadam.
«Kóptegen jetekshi adam quqyqtary men gýmanıtarlyq uıymdardyń Tramptyń zańsyz atqarýshy buıryǵyna qarsy birigýi onyń aýyr qylmystarǵa jaýaptylardy ádil sotqa tartýǵa arnalǵan azamattyq qoǵam uıymdaryna keltirip jatqan keń aýqymdy zıanyn kórsetedi», — dedi talapkerlerdiń jetekshi advokaty Endrú Levenshteın (Foley Hoag LLP). Toptardyń málimdeýinshe, HQS-qa qarsy qarjylyq jáne quqyqtyq sanksıalar olardy AQSh Konstıtýsıasynyń Birinshi jáne Besinshi túzetýlerine jáne Dinı bostandyqty qalpyna keltirý aktisine qaıshy keletin adam quqyqtary men quqyqtyq jumystardyń keń aýqymyn qysqartýǵa májbúr etti.
Bul sot prosesine American Friends Service Committee, Center for Constitutional Rights jáne Open Society Institute sıaqty uıymdar da qosyldy. Halyqaralyq trıbýnaldyń ókilettigin saqtaý áreketteri HQS ishteı de, onyń 120-dan astam múshe memleketi tarapynan da úlken qysymǵa ushyrap jatqan kezde júzege asyp jatyr. Ótken jyly AQSh sanksıa salǵandardyń qatarynda HQS-tyń bas prokýrory bolǵan Karım Han da bar. Ol ótken aıda laýazymynan bosatylǵan edi, buǵan deıin oǵan qatysty jynystyq zorlyq-zombylyq týraly aıyptaýlar eki jyl boıy talqylanǵan bolatyn. AQSh ákimshiligi Han men taǵy on eki HQS qyzmetkerine qarsy sanksıalardy sottyń Gazadaǵy soǵysqa baılanysty Izraıldiń joǵary laýazymdy tulǵalaryna, onyń ishinde premer-mınıstr Bınámın Netanáhýǵa qatysty orderler shyǵarýyna jáne Aýǵanstandaǵy AQSh áskerı qyzmetkerlerine qatysty tergeýler júrgizýine jaýap retinde salǵan.
Sodan beri AQSh memlekettik hatshysy Marko Rýbıo AQSH-tyń «Halyqaralyq qylmystyq sottyń AQSh egemendigine tónetin qaýpin joıý úshin keń aýqymdy naýqan» bastaıtynyn málimdedi. Ótken aıdaǵy beıneúndeýinde Rýbıo AQSh múshe memleketterdi uıymnan shyǵýǵa májbúrleıtinin, sotpen jumys isteıtin uıymdarǵa sanksıa salatynyn jáne qyzmetkerlerdiń AQSH-qa sapar shegýine tyıym salatynyn aıtty. Ol sondaı-aq «AQSh qaýipsizdik qolshatyrynyń artyqshylyqtaryn paıdalanyp jatqan» elderdi sottyń AQSh azamattaryna qatysty ıýrısdıksıasyn qabyldamaýǵa shaqyratynyn qosyp ótti. Rýbıonyń málimdemeleri men Hannyń qyzmetten bosatylýynan keıin AQSH-pen odaqtas Venesýelany qosa alǵanda, birneshe el sottan shyǵatynyn jarıalady.