AQSh qoldaýymen AITV-ǵa qarsy em qabyldaǵan balalar sany 2025 jylǵy qazanǵa deıingi bir jylda 77 000-ǵa azaıdy. Bul — Tramp ákimshiligi sheteldik kómekti qysqartyp, ózgertken kezeń, dep habarlaıdy infohub.kz.
Zertteý tek AQSh qoldaǵan kómekti qamtydy. Keıbir balalar ulttyq úkimetter nemese basqa donorlar esebinen em alýy múmkin. AQSh úkimetiniń derekterine taldaý jasaǵan ǵalymdar AQSh qoldaýymen júrgizilgen pedıatrıalyq AITV eminiń jyldyq kórsetkishi shamamen 14 paıyzǵa tómendegenin anyqtady. Alaıda zertteýshiler tolyq áserdi baǵalaý úshin el deńgeıindegi egjeı-tegjeıli derekter qajet ekenin atap ótti.
«Bul — dabyl, úkim emes. Biraq balalar kúte almaıdy», — dedi zertteý avtory, Djomo Kenıatta atyndaǵy aýyl sharýashylyǵy jáne tehnologıa ýnıversıtetiniń jahandyq densaýlyq saqtaý profesory Kennet Ngýre. Zertteý nátıjeleri Rıo-de-Janeıroda ótken AIDS 2026 konferensıasynda usynyldy.
AQSh Memlekettik departamenti zertteýdi tolyq qaramaǵanyn, biraq ádistemesinde kemshilikter bar ekenin málimdedi. Olardyń aıtýynsha, azaıý baǵdarlamanyń tabystylyǵyn kórsetedi, óıtkeni AITV juqtyrǵan balalar sany azaıyp, emdelýshiler sany tórt jyl boıy tómendep keledi. Alaıda zertteý avtorlary ótken jyly azaıý qarqyny bes elde — Ýganda, Gaıtı, Zambıa, Ońtústik Afrıka Respýblıkasy jáne Kenıada — bul tarıhı úrdisten asyp túskenin atap ótti.
Ngýre men onyń komandasy AQSH-tyń AITV-ǵa qarsy halyqaralyq baǵdarlamasy (PEPFAR) usynǵan derekterdi taldady. Taldaýǵa alynǵan 21 eldiń 20-synda AQSh qoldaǵan pedıatrıalyq em kórsetkishi tómendedi. Basqa agenttikter men ulttyq úkimetter balalardy emdeýdi jalǵastyrý úshin aralasýy múmkin — bul AQSH-tyń málimdelgen maqsaty. Eger «ortalyq qoldaý» (AQSH-tyń ulttyq nemese aımaqtyq deńgeıdegi jumysyna qarjylandyrý) esepke alynsa, ótken jyly 55 000 balaǵa jetpegen.
Ońtústik Afrıka Respýblıkasynda qoldaý kórsetilgen balalar sany absolútti túrde shamamen 30 000-ǵa (45%) azaıdy. Odan keıin Zımbabve, Kenıa jáne Malaýı tur. Ońtústik Afrıka Respýblıkasy — álemde AITV-men ómir súretin adamdar sany eń kóp el. Ol óziniń densaýlyq saqtaý shyǵyndarynyń kóp bóligin ózi óteıdi. AQSh endi bul eldegi kúsh-jigerdi qoldamaıtynyn málimdedi.
Kenıanyń Kısýmý Batys aımaǵynda AITV-men ómir súretin qaýymdastyqtarmen jumys isteıtin densaýlyq saqtaý belsendisi Súzan Vaırımý Metta jańa zertteý sıpattaǵan jaǵdaıdy rastady. «Qarjylandyrýdyń qysqarýy Kenıada pedıatrıalyq AITV kómegine naqty áser etti», — dedi ol. Onyń aıtýynsha, qoǵamdyq qoldaý toptarynyń azaıýy jáne buryn tegin bolǵan synaqtarǵa aqy alynýy otbasylardyń kútimge tolyq qatysýyn qıyndatty. Bul onyń aımaǵynda AITV-nyń asqynǵan satysyndaǵy balalar sanynyń ósýine ákeldi.
Eń nashar áser ótken jyldyń bastapqy kezeńinde, AQSh óziniń halyqaralyq kómek baǵdarlamasyn bólshekteı bastaǵan kezde «jumysty toqtatý» buıryqtaryn shyǵarǵan ýaqytta boldy, dedi ol. Kenıa úkimeti bos oryndardy toltyrý úshin qyzmetkerlerdi oqytqandyqtan, jaǵdaı sodan beri jaqsardy. «Biraq balalardyń nazardan tys qalýyna jol bermegen qaýymdastyqqa negizdelgen qoldaý júıeleriniń kópshiligi áli de tolyq qalpyna keltirilgen joq», — dep qosty ol.