Jańa Ońtústik Ýelste bir áıel sańyraýqulaqtan jasalǵan tabytta jerlendi. Bul — Avstralıadaǵy ekologıalyq taza alǵashqy jerleý. Bul týraly infohub.kz habarlaıdy.
Jetpis jastaǵy Kerolındi juma kúni týystary men dostary Kógildir taýlardaǵy Sprıngvýd zıratynda jerledi. Sańyraýqulaq tabytyn golandıalyq Loop Biotech kompanıasy jasaǵan. Ol mıselıden — sańyraýqulaqtyń tamyr júıesinen jáne kendir talshyqtarynan ósiriledi.
Tabyt klımaty baqylanatyn bólmedegi qalypta bir apta ishinde tolyq qalyptasady. Jerlengennen keıin ol shamamen 45 kúnde topyraqqa aınalady. Bul proses komposttaýǵa uqsas: dene men tabyt jumsaq ydyrap, qorektik zattarǵa baı topyraqqa aınalady. Dástúrli aǵash tabyttyń ydyraýy 50 jylǵa deıin sozylýy múmkin.
Kerolınniń kúıeýi Devıd sańyraýqulaq tabytyn tańdaý áıeliniń qaıtarý qundylyqtaryna saı ekenin aıtty. «Ol árqashan basqalarǵa kómektesýge daıyn edi. Onyń qaıtys bolǵannan keıin de tabıǵatqa bir nárse qaıtaryp, basqalarǵa paıdaly bola alýy — onyń kim bolǵanyn kórsetedi», — dedi ol.
Kerolın Avstralıada osyndaı tabytta jerlengen alǵashqy adam bolǵanymen, Loop Biotech negizin qalaýshy Bob Hendrıks Eýropa men AQSH-ta myńdaǵan adam osy tabytty qoldanǵanyn aıtty. «Bes jyl buryn bastaǵanda Avstralıadan úlken qyzyǵýshylyq boldy. Biraq sol kezde shetelge jetkizý qıynyraq edi», — dedi Hendrıks.
Árqaısysy shamamen 30 keli salmaqtaǵy sańyraýqulaq tabyttary ydyraý prosesin qysqartý arqyly Avstralıanyń jerleý salasynyń turaqtylyǵyn arttyrady dep úmittenedi. «Bul tabıǵatqa qaıtarý: bizde ósip, tabıǵatqa sińetin sańyraýqulaq bar, biraq naqty paıdasy — ol topyraqty baıytady. Dene tabıǵatqa oralyp, tabıǵattyń máńgilik istep kele jatqanyn isteýi kerek. Eger ormanda kengýrý ólse, ol jaı ǵana tirshilik sıkliniń bóligine aınalady», — dedi ol.
Melbýrn ýnıversıtetiniń mádenı antropology Hanna Gýld adamdardyń ekologıalyq taza qoshtasý rásimderine qyzyǵýshylyǵy artyp kele jatqanyn aıtady. «Adamdar dinı az bolǵan saıyn, basqa qundylyqtar men qoǵamdastyq toptary mańyzdyraq bolady. Sonyń biri — eko-ólim. Ólgennen keıin kókke kóterilmeı, jerge qaıta oralý ıdeıasy ólim týraly áńgimelerde keń taralýda», — dedi ol.
Avstralıalyqtardyń shamamen 70 paıyzy kremasıany tańdaǵanymen, onyń qorshaǵan ortaǵa áseri aıtarlyqtaı: ádettegi kremasıa shyǵaryndylary 125 keli kómirqyshqyl gazyna balamaly dep esepteledi. Sońǵy jyldary sýdy qoldanatyn kremasıa túri (shelochnoı gıdrolız), bálzamdaýsyz tabıǵı jerleý jáne tipti taıaz jerleý sıaqty nusqalar paıda boldy. Tabıǵı jerleýde arqan tutqaly karton tabyt qoldanylady jáne PlanetMark taldaýy boıynsha, ol 10 keliden az kómirqyshqyl gazy shyǵarady.
Gýld avstralıalyqtar uzaq ómir súrip, kóbirek adam uzaqqa sozylǵan aýrýlardan qaıtys bolǵandyqtan, qalaı dúnıeden ótý jáne jaqyndarymen qoshtasý týraly kóbirek oılanatynyn aıtady. «Olar ata-analarynyń jerleýin kórgen nemese uıymdastyrǵan bolýy múmkin, biraq bári jaqsy ótpegen shyǵar. Endi olar basqasha istegisi keletinin sheship jatyr. Sondyqtan jerleýdi josparlaý aıtarlyqtaı ósti», — dedi ol.