2025 jyly Qazaqstan bankteriniń avtokredıt portfeli 42,4%-ǵa ósip, 4 trln teńgege jetti. Sonymen qatar, merzimi ótken qaryz shamamen 240 mlrd teńgeni quraıdy, al úshinshi satydaǵy nesıelerdiń úlesi 5,7%-ǵa jetti, dep habarlaıdy infohub.kz saıty.
Negizgi táýekelderdiń biri — kólik satylǵannan keıin qaryzdyń bir bóligi qaryz alýshyda qalýy múmkin.
Avtokólik bankte kepilde turady jáne ýaqyt óte kele qunyn joǵaltady. Eger qaryz alýshy tólemdi toqtatsa, qaryzdy retteý rásiminen keıin kredıtor kólikti sata alady.
Túsken aqsha qaryzdy óteýge jumsalady. Eger kólik nesıeniń qalǵan somasynan jáne oǵan qatysty shyǵyndardan arzan satylsa, ótelmegen aıyrma qaryz alýshyda qalady.
Mysaly, qaryz 8 mln teńge bolsa, al kólik 6,5 mln teńgege satylsa, 1,5 mln teńge aıyrma ózdiginen joıylmaıdy. Sońǵy soma kelisimshart sharttaryna, esepteýlerge jáne kepildi satý shyǵyndaryna baılanysty.
Eń úlken qatelik — kóliktiń qoljetimdiligin tek aı saıynǵy tólemmen baǵalaý. Oǵan otyn nemese zarádtaý, mindetti saqtandyrý (OSGPO) jáne KASKO, tehnıkalyq qyzmet kórsetý men jóndeý, shınalar, salyq, turaq jáne basqa da shyǵyndardy qosý kerek.
Sondaı-aq, 2026 jyldyń sońyna deıin keıbir avtokredıtter boıynsha qaryz júktemesi koefısıentine (KDN) shekteý ýaqytsha qoldanylmaıdy. 2027 jyldyń 1 qańtarynan bastap bankter mundaı nesıelerdi berý kezinde KDN-di qaıta eskerýi tıis.
Nesıe rásimdeý aldynda stresstik test júrgizý paıdaly: otbasy tabysynyń 20–30%-ǵa tómendeýin elestetip, bankke tólem jasaý, kólikti ustaý jáne mindetti shyǵyndardy jabý bir ýaqytta múmkin bolatynyn tekserý kerek. Keminde alty aıǵa qarjylyq jastyq bolǵany jón.
Úlken merzimi ótken qaryzdyń jınalýyn kútýdiń qajeti joq. Qaryz alýshy dereý bankke kelisimshart sharttaryn ózgertý týraly ótinishpen júgingeni durys. Restrýktýrızasıa, merzimdi uzartý, keıinge qaldyrý nemese tólemdi azaıtý múmkin. Keıbir jaǵdaılarda banktiń kelisimimen kepildegi kólikti óz betinshe satýǵa bolady. Bul joǵary baǵa alýǵa jáne qaryz qaldyǵyn azaıtýǵa múmkindik beredi.
Eń basty ereje — qoljetimdi aı saıynǵy tólem kóliktiń otbasy búdjetine qalta kóteretinin bildirmeıdi. Nesıe rásimdeý aldynda búdjettiń tabystyń tómendeýine tótep beretinin teksergen jón.