Ekonomıs Aıgerim İlıasova qazaqstandyqtarǵa óz ál-aýqatyn baǵalaýdy jeke qarjylyq esep jasaýdan bastaýǵa keńes beredi. Bul qaı tusta qaryzdy azaıtýǵa bolatynyn, al otbasylyq aktıvterdi qosymsha tabys tabý úshin qalaı paıdalanýǵa bolatynyn túsinýge kómektesedi, dep habarlaıdy infohub.kz saıty.
Qazaq Expert Club sarapshysy, qarjyger ári ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty Aıgerim İlıasova joǵary jalaqynyń jaqsy qarjylyq jaǵdaıǵa kepildik bermeıtinin aıtady. 400 myń teńge tabatyn adam 1 mıllıon teńge alatyn adamnan baı bolýy múmkin, eger ol óz qarjylyq jaǵdaıyn durys baǵalasa.
Sarapshy qazaqstandyqtarǵa kompanıalardyń úlgisine erýdi usynady. Kompanıalar kapıtaldy, aktıvter men mindettemelerdi baǵalaı otyryp, qarjylyq jaǵdaı týraly esepterdi únemi jasaıdy. Bul bastapqy núkteni anyqtaýǵa jáne sizdiń aktıvterińiz ben qaryzdaryńyz qansha, menshikti kapıtalyńyz qandaı degen suraqqa jaýap berýge múmkindik beredi.
Birinshi qadam – naryqtyq quny bar, ıaǵnı osy baǵamen satýǵa bolatyn barlyq múlkiniń tizimin jasaý. Bul jyljymaıtyn múlik, avtomobılder, depozıtter, Otbasy bankindegi turǵyn úı jınaqtary, ınvestısıalar jáne basqa da múlik. Ony aǵymdaǵy naryqtyq baǵamen baǵalaý kerek, mysaly, habarlandyrý saıtyndaǵy uqsas turǵyn úıdiń quny boıynsha. Aqsha nomınaldy qunymen, al shetel valútasy aǵymdaǵy baǵam boıynsha baǵalanady. Jıhaz sıaqty zattar tek naryqtyq quny bolǵan jaǵdaıda ǵana baǵalanýy múmkin.
Mysal retinde qarjyger orta taptyń gıpotetıkalyq otbasyn aldy. Onyń 30 mıllıon teńge turatyn jeke turǵyn úıi, 5 mıllıon teńgelik avtomobıli, 1,2 mıllıon teńge jınaǵy, Otbasy bankinde 4 mıllıon teńgesi jáne jalǵa beriletin 20 mıllıon teńge turatyn páteri bar. Osylaısha, osy otbasynyń aktıvteriniń quny 60,2 mıllıon teńgeni quraıdy. Ári qaraı mindettemelerdi – nesıelerdi, bólip tóleýlerdi jáne qaryzdardy baǵalaý kerek. Joǵaryda sıpattalǵan otbasynyń 15 mıllıon teńge ıpotekasy, 2 mıllıon teńge nesıesi jáne 500 myń teńge bólip tóleýi bar.
Sarapshynyń aıtýynsha, óziniń qarjylyq jaǵdaıyn anyqtaý úshin aktıvter qunynan mindettemelerdi, ıaǵnı qaryzdardy alyp tastaý kerek. Sonda 60,2 mıllıon teńgeden 17,5 mıllıon teńgeni alyp tastaǵanda, otbasynyń menshikti kapıtaly 42,7 mıllıon teńgeni quraıdy. Osy kórsetkishtiń ózgerýi arqyly otbasynyń baıyǵanyn nemese joqtyǵyn bilýge bolady.
«Barlyq múlik qarjylyq ál-aýqatqa birdeı áser etpeıdi. Tabys ákeletin aktıvter bar, al únemi shyǵyndy qajet etetin múlik te bar. Investısıalyq aktıvterge, mysaly, jalǵa beriletin jyljymaıtyn múlik, banktik depozıtter men ınvestısıalar jatady. Al adam turatyn páter nemese avtomobıl, qundy bolǵanymen, ózdiginen tabys ákelmeıdi», – dedi sarapshy.
Sarapshynyń aıtýynsha, otbasy aktıvteriniń qaısysy ınvestısıalyq ekenin anyqtaý mańyzdy. Keltirilgen mysalda bul – jalǵa beriletin páter, depozıt jáne Otbasy bankindegi jınaqtar. Al otbasynyń jeke turǵyn úıi men avtomobıli – pasıvter. Jalpy kapıtaldan pasıvterdiń qunyn alyp tastasa, taza ınvestısıalyq aktıvterdiń somasy shyǵady. Bul mysalda ol 7,7 mıllıon teńge. Bul kórsetkishti, ıaǵnı otbasynyń taza ınvestısıalyq aktıvterin ýaqyt óte kele ulǵaıtý kerek. Buǵan qaryzdardy azaıtý nemese aktıvterdiń ósýi arqyly qol jetkizýge bolady.
«Idealynda taza ınvestısıalyq aktıvterdiń somasyn arttyrýǵa umtylý kerek. Eger siz úsh aıda bir ret óz qarjylyq jaǵdaıyńyzdy baǵalap, menshikti kapıtalyńyz ben ınvestısıalyq aktıvterińizdiń ósip jatqanyn kórseńiz, demek siz durys joldasyz», – dep túıindedi sarapshy.
Budan buryn ekonomıs qazaqstandyqtarǵa 1 mıllıon teńgeni qaıda salǵan durys ekenin aıtqan bolatyn.