Birikken Ulttar Uıymynyń Adam quqyqtary jónindegi keńesiniń arnaıy baıandamashysy Ben Saýl AQSH-tyń Tynyq muhıty men Karıb teńizinde esirtki tasymaldady degen kúdikpen qaıyqtarǵa soqqy berýi «adamzatqa qarsy qylmys» bolýy múmkin degen qorytyndyǵa keldi, dep habarlaıdy infohub.kz saıty.
2025 jyldyń qyrkúıeginen bastap teńiz arqyly AQSH-qa esirtki jetkizilýin toqtatý maqsatynda jasalǵan bul soqqylar 230-nan astam adamnyń ómirin qıdy. Sońǵy shabýyl senbi kúni Karıb teńizinde tórt adamdy óltirdi.
BUU-nyń ózi, birneshe quqyq qorǵaý uıymdary, zańgerler men halyqaralyq quqyq sarapshylary bul bombalaýdy buǵan deıin de «sottan tys óltirý» dep sıpattaǵan bolatyn. Alaıda arnaıy baıandamashy Ben Saýl odan ári bardy.
Saýl jeksenbi kúni túnde áleýmettik jelide jarıalaǵan jáne alǵash ret BBC habarlaǵan qysqasha jazbasynda bul shabýyldardyń «serıalyq sottan tys óltirýler» ǵana emes, sonymen qatar «ómir súrý quqyǵyn buzatynyn, ulttyq nemese jeke ózin-ózi qorǵaý, halyqaralyq gýmanıtarlyq quqyq, halyqaralyq teńiz quqyǵy, esirtkige qarsy konvensıalar nemese halyqaralyq terorızmge qarsy quqyq turǵysynan negizsiz ekenin» jazdy.
Ol sondaı-aq: «Habarlanǵan 68 shabýyldyń 223 adamdy óltirgeni halyqaralyq ádet-ǵuryp quqyǵy boıynsha adamzatqa qarsy qylmys — kisi óltirý bolyp tabylady dep senýge negizdi sebepter bar», — dep qosty.
Baıandamada AQSH-tyń 223 adamdy óltirgen 68 shabýyly kórsetilgen. Bul sandardyń qanshalyqty jaqynda jańartylǵany belgisiz. Vashıngtondaǵy Latyn Amerıkasy jónindegi keńse sıaqty uıymdardyń esepteýinshe, 66 shabýylda 234 adam qaza bolǵan.
Shabýyldardy úılestirgen AQSH-tyń Ońtústik qolbasshylyǵy senbi kúni anyq emes beınejazbamen birge «Karıb teńizindegi belgilengen esirtki tasymaldaý marshrýttary boıynsha júzip kele jatqan jyldam qaıyqqa ólimge ákeletin kınetıkalyq soqqy jasaǵanyn» habarlady. «Rastalǵan barlaý derekteri kemeniń esirtki tasymaldaýǵa belsendi qatysyp jatqanyn anyqtady. Operasıa tórt esirtki terrorısin óltirdi», — delingen habarlamada.
Osyndaı shabýyldar týraly habarlamalarda ádetke aınalǵandaı, AQSh qurbandardyń kim ekenin atamady jáne olardyń esirtki tasymaldaýǵa qatysyn rastaǵan barlaý derekteri týraly eshqandaı málimet bermedi.
Saýldyń baıandamasy Donald Tramptyń Kongres aldynda aıtqan, soqqylar «belgilengen terorıstik uıymdarǵa» qarsy «ózin-ózi qorǵaý» bolyp tabylady degen tujyrymyn joqqa shyǵarady.
Arnaıy baıandamashy ekıpajdardyń «áskerı qarýlanbaǵanyn jáne AQSH-qa qarsy áskerı shabýyl jasaý nıeti men qabileti bolmaǵanyn» jazdy.
«Tipti shabýylǵa ushyraǵan kemeler men ekıpajdar terorıstik dep tirkelgen qylmystyq toptardyń músheleri bolsa da, mundaı uıymdar AQSH-qa qarsy ózin-ózi qorǵaý quqyǵyn týdyratyn eshqandaı «qarýly shabýyl» jasaǵan joq», — dep qosty ol.
AQSh Memlekettik departamenti pikir suraýǵa ázirge jaýap bergen joq.
Tramp jaqynda bombalaý teńiz arqyly AQSH-qa keletin barlyq zańsyz esirtkiniń 97%-yn toqtatty dep málimdegenimen, qolda bar derekterge sáıkes, shabýyldar AQSH-qa keletin kokaın kólemine eshqandaı áser etken joq.
Jýrnalıser men quqyq qorǵaý toptary qurbandardyń keıbireýin anyqtaı aldy. Olardyń kóbi jazyqsyz bolǵan, al qylmystyq áreketke qatysy bar dep kúdiktelgenderi esirtki jelilerindegi eń bolmaǵanda tómen dárejeli qatysýshylar edi.