Qarttyq demensıasynyń damýyn densaýlyq pen ádetterdi ýaqtyly baqylaýǵa alsa, aıtarlyqtaı keshiktirýge bolady. Nevrozdar men Alsgeımer aýrýyn emdeý ortalyǵynyń jetekshisi Jibek Joldasova qandaı sozylmaly aýrýlar, ómir saltynyń erekshelikteri jáne kognıtıvtik júktemeler mı jumysyna tikeleı áser etetinin aıtyp berdi, dep habarlaıdy infohub.kz saıty.
«Demensıaǵa beıimdilikti arttyratyn 14 qaýip faktory belgili. Biraq olardy baqylap, azaıtsa, qaýipti 45%-ǵa tómendetýge bolady. 100% kepildikti eshkim bere almaıdy», — deıdi dáriger.
Onyń aıtýynsha, barlyq qaýip faktorlaryn birneshe topqa bólýge bolady. Birinshi topqa qaýipti arttyratyn sozylmaly aýrýlar kiredi: joǵary qan qysymy, ıaǵnı gıpertonıa; qant dıabeti; bas-mı jaraqattary, ásirese 50 jastan keıin; kórý qabiletiniń tómendeýi; estý qabiletiniń tómendeýi; depressıa; joǵary holesterın.
«Osynyń bárin ýaqtyly emdese, qaýip te azaıady. Iaǵnı qan qysymyn, dıabetti emdeıtin zamanaýı dáriler, antıdepressanttar, statınder demensıadan qorǵaıdy. Kórý men estýdi ýaqtyly túzetý de demensıa damý qaýpin azaıtady», — dep túsindiredi ol.
Demensıa damýynyń kelesi qaýip faktorlary toby — ómir salty. Bul aýrýlar emes, ózgertýge tıis ádetter. Olarǵa mynalar jatady: temeki shegý; аlkogól ishý; semizdik (ony aýrýlar tizimine de qosýǵa bolady); qozǵalysy az ómir salty; áleýmettik oqshaýlaný; aýanyń lastanýy.
«Durys tamaqtaný, turaqty dene júktemesi demensıadan qorǵaıdy. Al artyq salmaq jıi gıpertonıa men dıabetke ákeledi, olar birinshi tizimde bolǵan», — dep atap ótti dáriger.
Sońǵy qaýip faktory — bilim deńgeıiniń tómendigi. Joldasova bul árdaıym ǵylymı dárejeniń bolýy emes, mıdyń jańa aqparat pen jańa tájirıbeni sińirý qabileti mańyzdy ekenin aıtady.
Dáriger qanshalyqty kóp daǵdy bolsa, demensıa sonshalyqty alys ekenin atap ótedi. Kez kelgen daǵdy men kez kelgen bilim esepteledi. Jańany úırený ómir boıy qajet, óıtkeni ol túrli salalardan turady. Tek óz kásibi boıynsha ǵana emes, keń qyzyǵýshylyqtar sheńberine ıe bolǵan jón.
«Sizge shet tilderi nemese mýzykalyq aspaptar, nemese túrli qolóner, konstrýktorlar ońaı berilýi múmkin. Men ózim Lego konstrýktorlaryn qumarta jınaıtynymdy bildim. Jaqynda satylymda úlken «Myńjyldyq suńqary» ǵarysh kemesin kórdim, bir kúni satyp alarmyn nemese bireý syılar. Únemi úırenińiz, sizdiń kognıtıvtik qoryńyz bir kúni demensıany sizden kóp jyldarǵa alystatady», — dep keńes beredi ol.
Buǵan deıin Joldasova antıdepressanttar týraly eń kóp taralǵan qate túsinikterdi ataǵan.