Ulybrıtanıanyń eń qundy sý asty mekenderiniń biri — Dorsettegi teńiz shalǵyny — teńiz túbin búldirmeıtin «eko baılanystar» arqasynda qalpyna kele bastady. Bul týraly zertteý nátıjeleri kórsetti, dep habarlaıdy infohub.kz saıty.
Stýdlend shyǵanaǵyndaǵy teńiz shalǵynynyń keıbir aımaqtarynda dástúrli zákirlerden qalǵan tyrtyqtar tolyǵymen derlik joǵalyp, sý asty shalǵynynda tirshilik etetin teńiz jylqylarynyń sany arta túsken.
Qorshaǵan ortany qorǵaýshylar men sý kóligi áýesqoılaryn biriktiretin Stýdlend shyǵanaǵy teńiz seriktestigi bul qorytyndylar Ulybrıtanıanyń basqa da qarbalas teńiz aımaqtarynda teńiz shalǵynyn qorǵaýǵa jáne qalpyna keltirýge kómektesedi dep úmittenedi.
Teńiz shalǵyny álemdegi eń qundy ekojúıelerdiń biri sanalady: ol teńiz jylqylary sıaqty tirshilik ıelerin asyrap qana qoımaı, kómirtekti saqtaıdy jáne jaǵalaýdy erozıadan qorǵaıdy.
Alaıda lastaný, jaǵalaýdy ıgerý jáne klımattyq daǵdarys sıaqty qysymdarǵa baılanysty ol álem boıynsha azaıyp barady. Stýdlend shyǵanaǵyndaǵy shalǵyn ásirese qaýip tónip tur, óıtkeni bul jer demalys qaıyqtary arasynda óte tanymal.
Saýtgempton ýnıversıtetinde magıstrlik dısertasıasyn jazǵan Kıra Dann seriktestik 2021 jyly eko baılanystardy ornatqannan beri jınalǵan derekterdi taldady.
Bes jyl buryn 10 synaq eko baılanysy ornatylǵan aımaqta teńiz shalǵynyndaǵy jalańash daqtar 2021–2025 jyldar aralyǵynda orta eseppen 94%-ǵa azaıǵan. Dástúrli shynjyrly baılanystar 2023 jylǵa deıin saqtalǵan ekinshi zertteý aımaǵynda tyrtyqtar 65%-ǵa kemigen.
«Nátıjeler fızıkalyq áser alynǵan aımaqtarda teńiz shalǵyny qalpyna kele jatqanyn anyq kórsetedi. Múmkindik berilgende bul mańyzdy mekenniń qanshalyqty tez jańaratynyn kórý asa qýantady», — dedi Dann.
Stýdlend shyǵanaǵy teńiz seriktestigi basqarý tobynyń tóraǵasy ári Ulttyq tresiń jetekshi ekology Devıd Braýn: «Áser biz kútkennen de asyp tústi. Berik monıtorıń pen zertteýlerdiń arqasynda eko baılanystardyń teńiz shalǵynyna jáne oǵan táýeldi barlyq túrlerge qanshalyqty paıdaly ekenin dáleldeıtin ǵylymı negiz bar», — dep atap ótti.
Stýdlend shyǵanaǵy 2019 jyly teńizdi qorǵaý aımaǵy dep jarıalanǵan jáne Ulybrıtanıadaǵy eń úlken teńiz shalǵyny shoǵyrlarynyń biri ornalasqan. Munda qorǵalatyn tikendi teńiz jylqysy men sırek tirkeletin qysqa tumsyqty teńiz jylqysyn qosa, kóptegen teńiz túrleri mekendeıdi.
Eko baılanystar engizilgennen beri teńiz jylqylaryn baqylaıtyn erikti súńgýirler olardyń sany artqanyn habarlady. Teńiz shalǵynynda sondaı-aq konger jylanbalyqtary, órmekshi shaıandar jáne kork qanatty balyqtary kezdesken.
Eko baılanystar teńiz túbine myqtap burǵylanǵan 2 metrlik burandadan turady. Oǵan betki qaltqyǵa jalǵanatyn 2 metrlik serpimdi tirek bekitiledi. Tolqyn kóterilip, tómendegende tirek sozylyp, jıyrylyp, teńiz túbi men shalǵynnyń tozýyn boldyrmaıdy.
Saýtgempton ýnıversıtetiniń emerıt zertteýshisi ári súńgýir isi jónindegi qyzmetkeri, zertteý jetekshisi Ken Kollınz: «Bul zertteý eko baılanystardyń teńiz shalǵynyn saqtaý men qalpyna keltirýdiń tıimdi quraly ekenine berik ǵylymı dálel usynady. Nátıjeler eko baılanys jobalaryn Stýdlendte ǵana emes, teńiz shalǵyny mekenderi qysymǵa ushyraǵan basqa da názik teńiz ortalarynda odan ári qoldaný men keńeıtýdi qoldaıdy», — dedi.