Shyǵys Qazaqstanda ekologtar Ertistiń qyzyl kitapqa engen ósimdikpen jyldam kómilýi eleýli ekologıalyq problemalarǵa ákelýi múmkin ekenin málimdedi, dep habarlaıdy infohub.kz saıty.
Almaty.tv telearnasynyń habarlaýynsha, jyl saıyn jazda Ertistiń ártúrli bólikterinde birdeı kórinis baıqalady: sý beti qalyń óskindermen kómiledi. Mamandardyń erekshe alańdaýshylyǵyn sý jańǵaǵy nemese chılım dep te atalatyn júzbeli ragýlnık týdyrady. Jyly kóktem aýa raıy ósimdiktiń taıaz sýlarda tez taralýyna yqpal etti.
«Bıyl jaz óte jyly boldy, kóktem de jyly boldy, sáýir men mamyr da jyly boldy, sý túbine deıin jaqsy jylyndy. Al bul jemister, sý jańǵaǵy, túbinde jata alady jáne belgili bir saqtaý ádisinde olar 50 jylǵa deıin óngishtigin saqtaı alady. Qazirgi ýaqytta jalpy úrdis, ortaq másele bar - bul ózenderdiń taıyzdanýy. Iaǵnı, ózender taıyzdanyp, sý aıdyndary kishireıip jatyr», - dedi ekolog-bıolog Tatána Ponomareva.
Biraq másele tek chılımniń ózinde emes. Maýsym aıaqtalǵannan keıin búkil jasyl massa túbine túsip, organıkalyq shógindilerdiń kólemin arttyryp, basqa sý ósimdikteriniń ósýine qolaıly jaǵdaı jasaıdy. Bul ózenniń keıbir bólikteriniń batpaqtanýyn tezdetýi múmkin. Alaıda mamandardyń pikirinshe, bul eshqandaı zıan keltirmeıdi.
«Komısıalyq tekserý nátıjeleri boıynsha Ertis ózeniniń osy bóliginde baıqalatyn sý ósimdikteriniń damýy maýsymdyq sıpatqa ıe jáne tabıǵı faktorlarmen - aýa men sýdyń joǵary temperatýrasymen jáne Zaton aýdanyndaǵy álsiz aǵyspen baılanysty ekendigi anyqtaldy. Komısıanyń qorytyndysy boıynsha, bul jaǵdaı halyqqa eshqandaı qaýip tóndirmeıdi», - dep habarlady Pavlodar oblysy jer qoınaýyn paıdalaný, qorshaǵan orta jáne sý resýrstary basqarmasynyń baspasóz qyzmeti.
Alaıda qoǵam belsendileri buǵan kelispeıdi. Olar eger qazir sheshim izdemese, saldary Ertis ekojúıesine ǵana emes, áser etýi múmkin dep senimdi. Olardyń aıtýynsha, tunbanyń saldarynan ózen birtindep taıyzdanady, al qalyń óskinder jándikterdiń kóbeıýine qolaıly ortaǵa aınalady.
«Osy jasyl butaqtarda, jasyl shópterde masalardyń uıalary jınalady. Masalar dál osy jerde kóbeıedi. Sodan keıin sý ketedi: ol kóteriledi, sodan keıin ketedi. Al masalar, masalardyń jumyrtqalary myń ese, myń ese taralady. Al adamdar zardap shegedi», - dep atap ótti ekologıalyq keńes múshesi Iýrı Pavlenko.
Biraq ósip ketken chılımdi alyp tastaý ońaı emes. Qazaqstannyń Ekologıalyq kodeksine sáıkes sý jańǵaǵy Qyzyl kitapqa engizilgen, al osyndaı bir ósimdiktiń ózine zaqym keltirgeni úshin 13 mıllıon teńge kóleminde aıyppul qarastyrylǵan. Sondyqtan, bıologtardyń aıtýynsha, máseleni tıisti mınıstrlik deńgeıinde sheshýge týra keledi. Mamandar sırek kezdesetin túrdi qorǵaý men Ertis ekojúıesin qorǵaý arasyndaǵy tepe-teńdikti saqtaýǵa múmkindik beretin ózgeristerge qol jetkizýdi kózdep otyr.