Fıdjıde adamnyń ımmýn tapshylyǵy vırýsy (AITV) ınfeksıasynyń kúrt ósýine baılanysty ulttyq tótenshe jaǵdaı jarıalandy. Bul sheshim Tynyq muhıtyndaǵy osy elde metamfetamındi qoldanýdyń artýymen tikeleı baılanysty dep habarlaıdy infohub.kz saıty.
Eldiń densaýlyq saqtaý jáne medısınalyq qyzmetter mınıstri Ratý Atonıo Lalabalavý áleýmettik jelidegi málimdemesinde indetke qarsy kúres sharalary endi jetkiliksiz ekenin aıtty. Ol jaǵdaıdy «epıdemıa» dep sıpattady.
«Búgin men Fıdjıde ulttyq densaýlyq saqtaý salasyndaǵy tótenshe jaǵdaı jarıalap otyrmyn. Bul sheshim epıdemıanyń aýyrlyǵyn jáne elimizge qajet shuǵyl úılestirilgen áreketterdi moıyndaıdy», — dedi mınıstr.
Onyń aıtýynsha, úkimet boljamy boıynsha Fıdjıdegi árbir 60 eresek adamnyń bireýi AITV-men ómir súredi. «Bes jyl buryn bul kórsetkish 167 adamnyń bireýi bolatyn. 2025 jyly biz 2060 jańa AITV dıagnozyn tirkedik», — dedi ol jáne júkti áıelderdiń 50-niń bireýinde AITV bar ekenin qosty.
Tótenshe jaǵdaı 9 qyrkúıektegi úkimet sheshiminen keıin jarıalanyp, úılestirilgen sharalardy talap etedi.
Halqy bir mıllıonnan az Tynyq muhıtyndaǵy bul el BUU-nyń AITV/JITS jónindegi birlesken baǵdarlamasynyń (UNAIDS) málimetinshe, álemdegi AITV ınfeksıasynyń eń jyldam ósý qarqynyna tap bolyp otyr. 2010-2025 jyldar aralyǵynda jańa ınfeksıalar 12 esege ósken.
Fıdjıdiń esirtki tasymaldaý ortalyǵy retindegi ornalasýy jáne jergilikti jerde metamfetamındi qoldanýdyń kúsheıýi AITV-nyń jyldam taralýyn týdyrdy. Qaýipsiz egý jáne taza ıneniń bolmaýy jaǵdaıdy odan ári ýshyqtyrdy. Halyqtyń densaýlyq týraly habardarlyǵynyń tómendigi, mádenı stıgma jáne testileý men emdeýdiń jetkiliksizdigi daǵdarysty kúsheıtti.
UNAIDS derekteri boıynsha, Fıdjıdegi berilý joly belgili AITV jaǵdaılarynyń jartysynan astamy jynystyq jolmen, al 42%-dan astamy esirtkini ıneksıalyq qoldanýmen baılanysty.
2025 jyly Fıdjıde AITV-men ómir súretin shamamen 9100 adamnyń tek 39%-y óz mártebesin bilgen, al tek 22%-y antıretrovırýstyq terapıa alyp otyrǵan.
UNAIDS atqarýshy dırektory Vınnı Bánıma sársenbidegi málimdemesinde bul jaǵdaıdy «álemge JITS áli bitpegenin eske salatyn aıqyn dálel» dep atady.
«AITV epıdemıalary tez ózgerýi múmkin, sondyqtan elderge shuǵyl áreket etýge daıyn densaýlyq saqtaý jáne qoǵamdyq júıeler qajet. Fıdjı osy sáttiń shuǵyldyǵyn moıyndap, óz áreketterin kúsheıtip jatyr», — dedi Bánıma.
BUU agenttigi parlamentke zańnamalyq túzetýler engiziletin ınemen jáne shprıspen qamtamasyz etý baǵdarlamasyn engizý josparlaryn, sondaı-aq aldyn alý, testileý jáne emdeýge qoljetimdilikti keńeıtý jónindegi kúsh-jigerdi quptaıtynyn málimdedi.