Úndistannyń Djarkhand shtatyndaǵy Chaıbasa aýdanyndaǵy Tirılbasa aýylynda fýtbol týrnıri ótti, dep habarlaıdy infohub.kz saıty.
Álem Ispanıanyń FIFA Álem chempıonatynda jeńisin jáne aı boıy ótken týrnırdiń «eshkilerin» atap ótip jatqanda, shalǵaı úndistandyq aýyl da ózinshe – jergilikti dástúrmen qosyldy. FIFA oqıǵasyna oraı, Shyǵys Úndistandaǵy Djarkhand shtatynyń taıpalyq aımaǵy Chaıbasadaǵy Tirılbasa aýylynyń turǵyndary 14-17 shilde aralyǵynda jaqyn mańdaǵy 64 aýyldan komandalardy qatystyratyn fýtbol týrnırin uıymdastyrdy.
Biraq Rangila Star Tirilbasa týrnıriniń («rangila» hındı tilinde «túrli-tústi» degendi bildiredi) basty ereksheligi – ádettegi aqshalaı júldeden bólek, úzdik komandalarǵa syılyq retinde beriletin bir top eshki boldy.
Fınal juma kúni ótip, NCS Maudi komandasy Kumbaram-dy 1-0 esebimen jeńdi. Bul eki kúnnen keıin Nú-Iorkte Ispanıa men Argentına arasynda bolǵan oqıǵanyń dramalyq boljamy edi.
NCS Maudi 15 000 rýpı (156 dollar) aqshalaı júlde jáne úsh erkek eshkini (jergilikti tilde «kassı» dep atalady) utyp aldy. Ekinshi oryn Kumbaram 12 000 rýpı (125 dollar) jáne eki kassı, al úshinshi jáne tórtinshi oryndar – Kobra FC Nimdhi men Galubasa FC – 9 000 rýpı (93 dollar) jáne bir-bir kassı aldy. Sondaı-aq machtyń úzdik oıynshysy, serıanyń úzdigi jáne úzdik qaqpashy úshin aqshalaı syılyqtar bar, biraq olarǵa kassı berilmeıdi.
NCS Maudi kapıtany Sachın Devam komandasy eki dońǵalaqty kólikpen kelgenin, eshkilerdi 10 shaqyrym jerdegi úıine jetkizý úshin avtorıksha jaldaý kerektigin aıtty. «Bul bizdiń komandanyń alǵashqy jeńisi, biz ony aýyldaǵylarmen birge toılaımyz. Bul kassı pıknıgi bolady», – dedi ol.
Kassı – ho halqynyń mádenıetiniń mańyzdy bóligi. Ho halqynyń salty boıynsha eshkiler dinı rásimderde qurbandyqqa shalynady, eti qaýym arasynda bólisedi. Týrnır uıymdastyrýshysy 18 jastaǵy Manısh Kýdada: «Kassı – bizdiń mádenıetimizdiń mańyzdy bóligi. Olardyń eti dámdi, bári jaqsy kóredi. Kóptegen komanda eshkilerdi soısa, keıbireýleri mal retinde ustap, júlde retinde saqtaıdy», – dedi.
Kassı eshkileri et sapasymen baǵalanady. Chaıbasada eshkilerdi kez kelgen jerden kórýge bolady, ásirese seısenbilik bazarlarda bir laqtyń baǵasy 8 000 rýpıge (83 dollar) jetedi. Týrnır uıymdastyrýshysy jáne Tirılbasa komandasynyń qaqpashysy Radj Keshrı: «Kassısiz bizdiń toılarymyz jartylaı bolady. Úılený toılarynda taýyq eti qosarlansa da, kassı eti bolmasa, aýyl turǵyndary renjidi», – dedi.
Týrnır «ek mýnda» deńgeıinde ótkiziledi, ıaǵnı komanda músheleri bir aýyldan bolýy kerek. Ádettegi 11 oıynshynyń ornyna ár komandada toǵyz oıynshy bar, onyń keminde altaýy bir aýyldan bolýy shart. Uıymdastyrýshylar bul erejeni birlikti nyǵaıtý úshin qatań saqtaıdy. Oıyn erejeleri de ózgertilgen: ofsaıd joq, oıynshylar alańnyń kez kelgen jerinen gol soǵa alady.
Týrnır komentatory Sývır Kýmar Tantı kóptegen aýyldyq jerlerge saıahattaıdy. Ol: «Rangila Star týrnıri ho qaýymynyń mádenıetin kórsetedi. Al júlde retinde eshkiler ony tipti erekshe etedi. Aımaqtaǵy óte az týrnırler bul dástúrdi ustanady jáne kóbinese kásibı túrde kýboktar men medaldarmen ótkizedi», – dedi.
Týrnır aýyl turǵyndary úshin oıyn-saýyq usynady. Olar kúni boıy alańǵa kelip, shetinde shoqıyp otyrady nemese aǵashtarǵa shyǵady. Jaqyn jerde taǵam dúńgirshekteri men ishimdik satatyn oryndar bar. Machtar arasynda er adamdar «madıa» ishedi – bul ashytylǵan kúrish syrasy, jergilikti turǵyndardyń aıtýynsha, ystyq ylǵaldy aýa-raıynda salqyndatýǵa kómektesedi.
Djarkhand shtaty ondaǵan jyldar boıy sporttyq derjava boldy. Shtat úkimeti jergilikti fýtbol jáne hokeı klýbtaryna qarjylaı granttar beredi. Chaıbasa on jyl buryn maoıstik kóterilis saldarynan materıktik Úndistannan oqshaýlanǵan edi. Úkimet Chaıbasany maoısterden 2011 jyly ǵana qaıtardy. Bıyl naýryzda Úndistan İshki ister mınıstri Amıt Shah maoıstik kóterilistiń aıaqtalǵanyn jarıalady.
Zorlyq-zombylyqtyń azaıýymen Chaıbasa bos emes qalaǵa aınaldy. Sporttyq is-sharalar da gúldenýde, Chaıbasa fýtbol ortalyǵy retinde tez damyp keledi. Máselen, áıel oıynshy Malatı Mýnda jergilikti týrnırler arqyly tanymal bolyp, Kalkýttadaǵy lıga machtarynda oınady. Ol: «Meniń jattyqtyrýshym bolǵan joq. Chaıbasaǵa oqýǵa kelgennen keıin birneshe aǵaıyndy kezdestirip, oıynymdy jaqsarttym», – dedi.
Chaıbasadan shyqqan Harısh Hembram jergilikti machtardyń beınelerin áleýmettik jelige júkteı bastady. Onyń YouTube kanaly qazir 211 000-nan astam jazylýshysy bar jáne Djarkhandtaǵy negizgi machtardy tikeleı efırde kórsetedi. Ol: «Fýtbol aýyldarda árqashan tanymal boldy. Men beınelerdi sol kórermenderge arnap júkteı bastadym. Qazir uıymdastyrýshylar meni shaqyrady», – dedi.
Sandhıp Menon, «Úndistandaǵy halyqtyq fýtbol» kitabynyń avtory, Úndistannyń álemdik fýtbol kartasynda kórinbese de, eldegi sportqa degen súıispenshilik teńdessiz ekenin aıtty. Ol: «Jergilikti deńgeıde fýtbol úlken qyzyǵýshylyqpen oınalady. Árkimniń óz nusqasy bar. Rangila Star sıaqty týrnırler jas oıynshylardy tartyp, olarǵa ataq-dańq ákeledi», – dedi.