Fransıanyń Bordo mańyndaǵy Jıronda aımaǵyndaǵy orman órtterine baılanysty on myńdaǵan adam evakýasıalandy. Órtter buryn-sońdy bolmaǵan 'pırokýmýlonımbýs' nemese ot bulttary dep atalatyn qubylystan kúsheıip jatyr, dep habarlaıdy infohub.kz.
Ǵalymdar bul bulttardy ottan týyndaǵan naızaǵaıly daýyl dep sıpattaıdy. Órtten bólinetin úlken jylý aýany tez kóterip, tútin, kúl jáne sý býyn atmosferanyń joǵarǵy qabattaryna shyǵarady. Aýa kóterilgen saıyn salqyndap, sý býy bultqa aınalady. Órt jetkilikti qýatty bolsa jáne atmosfera turaqsyz bolsa, bul bult naızaǵaıly bulttarǵa tán kýmýlonımbýsqa aınalady.
Ot bulttarynan paıda bolǵan quıyndy jelder shoqtardy barlyq baǵytqa ushyryp, órtterdi boljaý men sóndirýdi qıyndatady. Naızaǵaılar qosymsha órt týdyrýy múmkin. Fransıalyq órt sóndirý qyzmeti bul qubylysty Bordo mańyndaǵy órtterge baılanystyryp, elde buryn baıqalmaǵanyn aıtty.
Eýropada jaz aılary rekordtyq ystyq tolqyndarymen jáne az jaýyn-shashynmen ótti. Bul aımaqtardyń qurǵaýyna jáne Fransıa, Ispanıa men Ulybrıtanıada órtterdiń tutanýyna ákeldi. Dúısenbide Jıronda prefektýrasy jaǵdaıdyń túni boıy 'negizinen turaqty' bolǵanyn aıtty. Alaıda apta sońynda taǵy bir ystyq tolqyn boljanyp, Fransıada temperatýra 40°C-qa deıin jetedi dep kútilýde. Jaýap berýge qatysqan joǵary laýazymdy sheneýniktiń eskertýinshe, Jırondadaǵy órt 'birneshe apta boıy' janýy múmkin jáne tolyq sóndirýge aılar ketýi yqtımal.
Pırokýmýlonımbýstar joǵary temperatýra, kúshti jel jáne ylǵaldyń azdyǵy sıaqty qaýipti jaǵdaılarda jıi kezdesedi. Ǵalymdar klımattyń ózgerýi mundaı oqıǵalardyń yqtımaldyǵyn arttyratynyn boljaǵan.
Bul qubylys buryn sırek kezdesetin bolsa da, 2019-2020 jyldary Aýstralıadaǵy 'Qara jaz' órtteri kezinde baıqaldy. Ol óz aýa raıyn jasaıtyn shekten tys 'órt daýyldaryn' týdyrdy. Sol maýsymda keminde 33 adam qaza taýyp, 11 mıllıon gektardan astam (110 000 sharshy shaqyrym) butaly, ormandy jáne saıabaq aımaqtary órtendi. Jańa Ońtústik Ýelstegi órt sóndirý organdarynyń habarlaýynsha, daýyldan shyqqan shoqtar maıdannan 30 shaqyrym (18 mıl) qashyqtyqqa túsken, bul ádettegiden úsh ese kóp. Sol kezde NASA pırokýmýlonımbýsty 'otty dem shyǵaratyn aıdahar bulty' dep sıpattady, sebebi ol tútindi murja sıaqty atmosferaǵa aıdap, naızaǵaı, jel jáne jańbyr shashady.
Sol sıaqty, 2021 jyly Kalıfornıadaǵy qatty órtter qubylysty týdyrdy. Tútindi bulttar 1,6 shaqyrym (1 mıl) bıiktikke kóterildi. Kalıfornıa órt sóndirý sheneýnikteri sol maýsymda 1 mıllıon gektardan astam jerde 7 300-den astam órt shyǵyp, keminde úsh órt sóndirýshiniń qaza tapqanyn habarlady.