Halyqaralyq zertteýshiler toby ekran aldynda ótkizilgen ýaqyttyń túrli formattary egde jastaǵy adamdardyń mıyna árqalaı áser etetinin anyqtady: teledıdardy uzaq kórý kognıtıvtik qabilettiń nasharlaýymen baılanysty bolsa, kompúterde qalypty jumys isteý, kerisinshe, onyń saqtalýyna yqpal etedi. Bul týraly infohub.kz saıty habarlaıdy.
Ǵylymı jumys «npj Digital Medicine» jýrnalynda jarıalandy. Zertteý aıasynda mamandar SHARE, ELSA-HCAP, HRS-HCAP jáne NHANES sıaqty tórt iri kogortadaǵy 8 996 qatysýshynyń baqylaý derekterin biriktirip, genetıkalyq sebep-saldar baılanysyn baǵalaý úshin mendeldik randomızasıa ádisin qoldandy.
Alynǵan nátıjeler túrli sıfrlyq qurylǵylardy paıdalanýdyń qarama-qarsy áserlerin kórsetti. Kúnine tórt saǵattan astam teledıdar kórý jalpy kognıtıvtik fýnksıa deńgeıiniń tómendeýimen, atap aıtqanda aqparatty dereý eske túsirýdiń nasharlaýymen baılanysty boldy.
Kerisinshe, kompúterde jumys isteý nemese ýaqyt ótkizý mı qyzmetiniń jaqsy kórsetkishterimen, ásirese aqparatty óńdeý jyldamdyǵy men keshiktirilgen este saqtaý salasynda baılanysty boldy. Eń aıqyn oń áser kompúterdi kúnine bir-úsh saǵat paıdalanǵanda tirkeldi, alaıda tórt saǵattan asqanda paıdasy tómendedi.
Mendeldik randomızasıa ádisi sondaı-aq genetıkalyq beıimdilikpen uzaq teledıdar kórý mıdyń sol jaq aralshyq bóliginiń kóleminiń azaıýymen korrelásıalanatynyn kórsetti, bul kognıtıvtik qabiletke teris áserdiń shamamen 15%-yn túsindiredi. Sonymen qatar zertteýshiler ekran aldyndaǵy ýaqyt pen demensıanyń túrli tıpteriniń damý qaýpi arasyndaǵy baılanystyń nanymdy dálelderin tappady.
Avtorlar sıfrlyq tehnologıalarmen ózara árekettesýdiń pasıvti jáne belsendi formattaryn ajyratý qajettigin atap ótedi.