Qazaqstandyq tutynýshylar jaqyn arada Reseıdegi janarmaı daǵdarysy saldarynan baǵanyń kúrt ósýine tap bolýy múmkin. Bul daǵdarys logıstıkany toqyraýǵa ushyratty. Arzan baǵa zamany ótip barady: tipti iri gıpermarketterde jeńildik japsyrmalar joǵalyp, jarnamalyq býkletter juqaryp barady, dep habarlaıdy infohub.kz.
Basqa salalar da baǵa sýnamıine urynbaq. Avtosalondar menedjerleri, jıhaz shoýrýmdarynyń satýshylary, turmystyq tehnıka dúkenderiniń keńesshileri, tipti zergerler klıentterge: «Qazir alyńyz. Keıin qymbat bolady», — dep eskertýde.
Máseleniń túbi — Reseıdegi logıstıkany toqyraýǵa ushyratqan janarmaı daǵdarysy. Qazaqstanǵa ımporttyń 80–90% deıin jetkiziletin tranzıttik baǵyttar buǵattalǵan. Júk kólikteri reseılik janarmaı quıý stansıalarynda kúnder boıy kezekte tur. «Buryn logıstıka saǵat sıaqty jumys isteıtin, biz jetkizý merzimin dál aıtatynbyz. Eýropa men Azıadan kelgen júk kólikteri RF aýmaǵyn Astanaǵa deıin 5–8 kúnde, Almatyǵa deıin 7–10 kúnde ótetin. Qazir bul tizbek buzyldy. Merzimder úsh-tórt aptaǵa sozyldy. Mashınalar reseılik joldar men janarmaı quıý stansıalarynda «turyp qaldy», — dep túsindiredi reseı-qazaqstandyq logıstıka kompanıasynyń menedjeri Kámıl Sábırov.
Jaǵdaıdy reseılik qoımalarǵa soǵylǵan soqqylar ýshyqtyrdy. Senbige qaraǵan túni Ýkraına RF ortalyq aımaqtaryna qashyqtyqtan birqatar soqqy berip, Tambov oblysy men Máskeý mańyndaǵy Elektrostalda eki Wildberries qoımasyn zaqymdady. Ýkraına prezıdenti Vladımır Zelenskı bul nysandar áskerı jetkizilimder men ushqyshsyz apparattardyń bólshekterin óndirý úshin paıdalanylǵanyn málimdedi. Tambov oblysynyń Kotovsk qalasynda 7 adam qaza taýyp, 25 adam jaralandy, Elektrostalda bir adam qaza taýyp, 37 adam jaralandy.
ATI.SU júk tasymaldaý bırjasynyń sarapshylary Reseıde ınflásıalyq jarylys bolýy múmkin ekenin eskertti. «Qazirgi ýaqytta kólik kompanıalary eshteńe tappaıdy. Potensıaldy paıda tek bolashaqta kórinedi... Alaıda jaqyn arada oıyn erejeleri ózgeredi. Tasymaldaýshylardyń shyǵynyn arttyryp, jumysyn qıyndatatyn faktorlar tym kóp», — deıdi «LıderTrans» kólik kompanıasynyń negizin qalaýshy jáne dırektory Mıhaıl Ýstújanın. Basty turaqsyzdandyrýshy faktor — janarmaı shoky: buryn 15–20% deıin jetetin janarmaı kartalaryndaǵy jeńildikter alynyp tastaldy, keıbir jaǵdaılarda qosymsha ústeme baǵa engizildi. Rosstat dereginshe, jyl basynan beri dızel otynynyń resmı baǵasy 15% ósti, biraq kólik kompanıalary úshin janarmaı quramdas bóliginiń ósimi 35–40% jetti. Sonymen qatar júk ıeleri tarıfterdi ındeksasıalamaı, shyǵyndardy logısterge aýdarýda.
Janarmaı quıý stansıalarynda janarmaı berýdiń úzilýi júrgizýshilerdi 2–6 saǵat kezekte turýǵa májbúr etedi. Kóptegen tasymaldaýshylar kólikterin qoıady nemese qysqa marshrýttarǵa aýysady, bul bos parkti azaıtady. Keıbir baǵyttarda spottyq tarıfter ósip jatyr, biraq uzaq merzimdi kelisimsharttar segmentinde júk ıeleri ýaqytty sozýda. Sarapshylar naryqtyń teńgerimsizdigin boljaıdy: tasymaldaýshylar rentabeldi marshrýttarǵa jappaı kóship, Qazaqstanǵa tranzıtti álsiretedi. «Bankter kólik sektoryna degen senimdiligin joǵaltyp, negizgi mólsherlemeniń tómendeýine úmit sónýde. Bıznes-modelder kúızeliste. Nesıelerin qaıta qurylymdaýǵa júgingen tasymaldaýshylar tehnıkasynan aıyrylýy múmkin», — dep boljaıdy Ýstújanın. Tarıfterdi burynǵy deńgeıde ustaý múmkin emes — tapsyrys berýshiler logıstıkalyq shyǵyndardyń eki ese ósýine tap bolady.
Marketpleısterdegi satýshylar shyǵynǵa batyp, baǵany kóterýge májbúr. 7 shildeden bastap Wildberries satýshylarǵa komısıany kóterdi, 9 shildeden bastap janarmaı daǵdarysyna baılanysty qoıma aralyq tasymal qymbattady. Bıznesmen Andreı Kýrılovıch: «Ózgerister sonshalyqty aýyr boldy, biz 2024 jyldan beri alǵash ret Wildberries-te jumysty tolyq toqtatý týraly oılandyq. Baǵany kótergenniń ózinde shyǵynnyń jartysyn ǵana jaba alamyz». VEVE Professional kosmetıkalyq brendi: «Tiri qalý úshin baǵany kóterýge májbúrmiz. VB komısıany qaıta kóterdi, biz platformaǵa komısıa retinde 60% astam berýge májbúrmiz... Endi jeńildikter bolmaıdy — ári qaraı tek qymbattaý». Kásipker Stanıslav Zasepın qurylys materıaldary saýdasynyń marjınaldylyǵy teris aımaqqa aýysqanyn aıtty: DBS modeli boıynsha platforma komısıasy 20%-dan 45%-ǵa deıin kóterilip, jıyntyq shyǵyndar 70%-ǵa jetti.
RBK dereginshe, 1,5 aı ishinde (mamyr aıaǵy – shilde ortasy) RF ishinde júk tasymaly quny 20%-ǵa, jyldyq mánde 28,8%-ǵa (Forbes) ósken. Negizgi baǵyttarda tarıfter 1,5 eseden astam kóterildi («Vedomostı»). Basty qozdyrǵysh — janarmaı daǵdarysy: janarmaı reıs qunynyń 30% quraıdy, al tapshylyq joldaǵy ýaqytty uzartady. Freedom Global analıtıgi Vladımır Chernov: «Kólik shyǵyndary kez kelgen taýar baǵasyna kiredi. Janarmaıdyń qymbattaýy — baǵaǵa tikeleı áser etetin faktor, ol azyq-túlik, qurylys materıaldary, tehnıka baǵasyna áser etedi». Táýelsiz jýrnalıs Dmıtrı Kolezev daǵdarystyń eń qaýipti kezeńi endi bastalyp jatqanyn aıtady. Azıalyq ıindegi júk kóliginiń táýliktik júrisi 700 km-den 500 km-ge deıin tómendep, tranzıt ýaqyty 23%-ǵa ulǵaıyp, 10–12 táýlikke jetti. Júrgizýshiler aıyppuldardan qorqyp, reısterden jappaı bas tartýda.
Baǵanyń ósýi tutynýshylyq suranysqa soqqy bolady. Bıznestiń pikirinshe, bul daǵdarystan shyǵý uzaq ýaqyt alady.